1394 استان شناسی ایلام ]کتاب های درسی[: 237/14/ برنامه ریزی محتوا و نظارت بر تألیف: دفتر تألیف کتاب های درسی ابتدایی و متوسطه نظری؛ مؤلفان: عبدالمنصور منصوری، موسی ملکی پور، محمد عزیزی، علی اکبر نوری، شمس الدین شیروانی و عباس بختیاری؛ ]برای[ وزارت آموزش و پرورش، سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب های درسی ایران، 1394. 144 ص.: مصور )رنگی(، نقشه، جدول، نمودار. 978-964-05-2029- 1 فیپا ایلام )استان(ـ جغرافیا الف ــ منصوری، عبدالمنصور. ب ــ سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی. ج ــ دفتر تألیف کتاب های درسی ابتدایی و متوسطه نظری. د ــ ادارهٔ کل نظارت بر نشر و توزیع مواد آموزشی. 237/14 ک 373 16522ــ 80 م : : : : : : : : : عنوان و نام پدیدآور مشخصات نشر مشخصات ظاهری شابک وضعیت فهرست نویسی موضوع شناسه افزوده رده بندی دیویی شماره کتاب شناسی ملی وزارت آموزش و پرورش سازمان پژوهش و برنامه رىزى آموزشى برنامه ریزى محتوا و نظارت بر تألیف: دفتر تألىف كتاب هاى درسى ابتداىی و متوسطه نظری نام كتاب: استان شناسی اىلام )اجرای آزماىشی( ـ 14/23٧ مؤلفان: عبدالمنصور منصوری، موسی ملکی پور، محمد عزىزی، علی اکبر نوری، شمس الدىن شىروانی و عباس بختىاری ویراستار: سىد اکبر مىر جعفری آماده سازی و نظارت برچاپ و توزیع: ادارۀ کلّ نظارت بر نشر و توزىع مواد آموزشی ـ ساختمان شمارۀ ٤آموزش و پرورش)شهىد موسوی( تهران: خىابان اىرانشهر شمالی ـ ٨٨٨٣١١٦١، دورنگار: ٨٨٣٠٩٢٦٦، کد پستی: ١٥٨٤٧٤٧٣٥٩، تلفن: ٩ www.chap.sch.ir :وب ساىت مدیر امور فنی و چاپ: لىدا نىک روش مدیر هنری، طراح گرافیک و جلد: طاهره حسن زاده صفحه آرا: راحله زادفتح اله حروفچین: زهرا اىمانی نصر مصحح: علىرضا ملکان، حسىن قاسم پور اقدم امور آماده سازی خبر: زىنت بهشتی شىرازی امور فنی رایانه ای: حمىد ثابت کلاچاهی، ناهىد خىام باشی ناشر: شرکت چاپ و نشر کتاب های درسی اىران: تهران ـ کىلومتر ١٧ جادّۀ مخصوص کرج ـ خىابان ٦١ )داروپخش( ـ 37515 تلفن: ٥ ـ ٤٤٩٨٥١٦١، دورنگار: ٤٤٩٨٥١٦٠، صندوق پستی: 139 چاپخانه: شركت چاپ و نشر کتاب های درسی اىران »سهامی خاص« سال انتشار و نوبت چاپ: چاپ چهارم 1394 حقّ چاپ محفوظ است. ISBN 978-964 - 05 - 2029 - 1 ٩٧٨-964-05 -شابک ١- ٢٠٢٩ نهضت برای اسلام نمی تواند محصور باشد در یک کشور و نمی تواند محصور باشد در حتی کشورهای اسلامی. نهضت برای اسلام همان دنبالهٔ نهضت انبیاست. نهضت انبیا برای یک محل نبوده به نبوده است، پیغمبر اکرم اهل عربستان است لکن دعوتش مال عربستان نبوده، محصور عربستان، دعوتش مال همهٔ عالم است. امام خمىنی )رحمة ا… علىه( فهرست مطالب ١ فصل اوّل: جغرافیای طبیعی استان ایلام 3 درس 1: موقعیت جغرافیایی استان 5 درس 2: ناهمواری های استان 12 درس 3: آب و هوای استان 19 درس 4: منابع طبیعی استان 42 درس 5: مخاطرات طبیعی و مسائل زیست محیطی استان 53 فصل دوم: جغرافیای انسانی استان ایلام 55 درس 6: تقسیمات سیاسی استان 59 درس 7: شیوه های زندگی در استان 69 درس 8: جغرافیای جمعیت استان 75 فصل سوم: ویژگی های فرهنگی استان ایلام 77 درس 9: آشنایی با آداب و رسوم مردم ایلام 90 فصل چهارم: پیشینۀ تاریخی استان ایلام 92 درس 10: گذشتهٔ استان و مراکز اولیه تمدن 96 درس 11: جایگاه ایلام در دفاع از سرزمین ایران اسلامی 104 فصل پنجم: توانمندی های استان ایلام 106 درس 12: توانمندی های اقتصادی استان 119 درس 13: ایلام گردی و جاذبه های گردشگری استان 134 فصل ششم: شکوفایی استان ایلام پس از پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی 136 درس 14: دستاوردهای انقلاب اسلامی در استان 141 درس 15: چشم انداز آیندهٔ استان سخنی با دانش آموزان عزیز شاید از خود سؤال کنید که برنامهٔ استان شناسی چه نوع برنامه ای است؟ هدف برنامه ریزان درسی از تألیف کتاب استان شناسی چیست و مطالعهٔ این کتاب چه اهمیتی دارد؟ پاسخ ما به شما دانش آموز عزیز این است که کتاب استان شناسی شما را با استان محل انتظارات از یکی دیگر از طرف می کند. آشنا آن فرهنگی و اقتصادی مردم شناسی، اجتماعی، تاریخی، مسائل جغرافیایی، زندگی، تربیتی دنیای امروز، تربیت شهروندانی آگاه است. یک شهروند مطلوب، نیازمند پیدا کردن درکی همه جانبه از واحدهای سیاسی کشور نگاهی جامع و همه از استان محل زندگی خود تا به شما کمک می کند برنامه این خود و سرزمین ملی در زمینه های مختلف است. جانبه پیدا کنید. کسب بصیرت نسبت به محیط زندگی و آگاهی از خصوصیات آن چه در گذشته و حال و مسائل محیطی، اجتماعی و اقتصادی، فرهنگی و پیشینهٔ تاریخی استان به شما کمک خواهد کرد تا با بحث و گفت وگو بینشی عمیق از این مسائل پیدا کرده و راه حل های این مشکلات را پیدا کنید. بدون شک شما مدیران آیندهٔ جامعه خواهید بود. زندگی مدرسه ای باید شما را به دانش لازم برای حل مسائل جامعه مجهز کند. مکانی که شما در آن زندگی می کنید، توانمندی های مختلفی دارد؛ برای مثال، می توان به توانمندی های جغرافیایی، فرهنگی، اقتصادی و انسانی اشاره کرد. خود شما بخشی از این سرمایه و توانمندی هایید. بهره برداری از توانمندی های بالقوّهٔ یک کشور در گرو شناخت همه جانبهٔ محل زندگی شما و نیز کشور است. برنامهٔ استان شناسی به شما می آموزد که فرصت های موجود در استان شما کدام است و یا اینکه تهدیدها و ناتوانی ها را چگونه می توانید به فرصت تبدیل کنید؟ فراموش نکنید که همهٔ امکانات موجود در محیط فرصت است، آب و هوا، بیابان، کوه، رودخانه، جنگل، نیروی انسانی، میراث فرهنگی، صنایع دستی و خیلی چیزهای دیگر، مهم این است که بیاموزید چگونه از این فرصت ها در جهت سعادت خود و جامعه استفاده کنید. آگاهی از مسائل استان موجب خواهد شد تا از علل پیشرفت و یا عقب ماندگی استان خود آگاه شوید و برای حلّ آن، راه حل های خلّاق پیدا کنید. ممکن است این سؤال در ذهن شما مطرح شود که آیا بهتر نیست آموزش دربارهٔ محیط زندگی یا موضوعات اجتماعی از محیط نزدیک آغاز شود و سپس به محیط دورتر مانند استان یا کشور بینجامد. ما در این برنامه از طریق طرح پرسش ها و فعالیت های مختلف این فرصت را برایتان فراهم کرده ایم. بدون شک مطالعهٔ شهر و استان در زمینه های جغرافیایی، تاریخی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، آداب و رسوم محلی نه تنها می تواند موجب دلبستگی به زادگاه و سرزمین ملی شود، بلکه این فرصت را فراهم می کند تا با گنجینه های مختلف طبیعی، انسانی، فرهنگی و فنّاورانهٔ کشور خود آشنا شوید. در این برنامه در می یابید که افراد زیادی چه در گذشته یا حال در استان شما برای اعتلای کشور تلاش کرده اند. انقلاب اسلامی ایران در سال 1357 شرایطی را فراهم کرد که دولت و مردم با احساس مسئولیت بیشتری برای پیشرفت همه جانبهٔ ایران عزیز تلاش کنند. در ادامهٔ این تلاش ها جهت رسیدن به قلهّٔ رفیع سربلندی و شکوفایی ایران اسلامی که به همت و کوشش شما دانش آموزان عزیز بستگی دارد امید است با عنایت حق تعالی و اعتماد به نفس از هیچ کوششی و خدمتی دریغ نکنید. در این راه قطعاً راهنمایی هایی مفید دبیران محترم جغرافیا بسیار سودمند خواهد بود. به امىد موفقىت شما گروه جغرافىای دفتر تألىف کتاب های درسی ابتداىی و متوسطه نظری استان ایلام از دیدگاه مقام معظم رهبری )مدظله العالی( در ابتدا لازم است که از شما مردم عزیز و مبارز و ایثارگر و مؤمن و صادق استان ایلام و شهر ایلام، به خاطر فداکاریهایتان در دوران جنگ تحمیلی و حتی قبل از آن، به خاطر صبر و استقامت انقلابیتان، به خاطر آگاهیتان از مسایل کشور و خلوص و وفاداریتان نسبت به انقلاب و نظام جمهوری اسلامی، صمیمانه تشکر کنم. فرصتی بود که من در این ایام هم به دیدار شما مردم عزیز توفیق پیدا کنم. ما در همهٔ دوران جنگ، همیشه خاطرات خوبی از شما مردم داشتیم. هم شما و هم همهٔ ملت ایران، باید خدا را شاکر باشید که مجاهدتهایتان را مؤثر فرمود و شما و ملت ایران را عزیز کرد و اسلام و انقلاب اسلامی را در دنیا سربلند نمود و این نبود، مگر به خاطر فداکاریها و مجاهدتهای شما. امروز به برکت فداکاری ملت ایران، ملت های دیگر بیدار شده اند و ملت های مسلمان به خود آمده اند. آن شعلهٔ مقدس و روحیهٔ انقلابی ای که امام )رضوان اللهّ تعالی علیه( در این کشور به وجود آوردند و شما مردم لبیک گفتید و پای آن ایستادید، امروز در سرتاسر دنیای اسلام، دل های مسلمین عالم را گرم کرده و به خود جذب نموده است. بحمداللهّ انقلاب نسبت به اولین هدف های خود که عبارت از تثبیت نظام جمهوری اسلامی و حرکت جدی به سمت اسلام و حاکمیت کامل قرآن و بیدار کردن مسلمین عالم و ذلیل کردن قدرت های استکباری باشد، موفق شد. این، قدم های اول بود و با مجاهدت شما، این قدم ها به هدف رسید. شما مردم عزیز، همان طور که توانستید با توکل به خدا، سختی های جنگ و آن بمباران ها و آن فشارهای دشمن را از سر بگذرانید و پیروز بشوید، این مرحله را هم ان شاء اللهّ با صبر و استقامت انقلابی خواهید گذراند و پیروز خواهید شد. بدانید که هیچکدام از این قدرت های متکبر و جابر عالم، قادر نیستند ملت ایران را از این راه به عقب بنشانند. ملت ایران، یک ملت قوی و آبدیده شده است. با تمسک به اسلام و به ذیل عنایت اهل بیت )علیهم السلام( و با وحدت کلمه، ان شاء اللهّ الطاف و تأییدات الهی و دعای حضرت بقیة اللهّ )ارواحنافداه( و روح مطهر امام )ره( شامل حال شما ملت عزیز خواهد بود. ما می خواستیم با شما برادران و خواهران و عزیزان ایلامی که این همه مجاهدت کرده اید، دیداری داشته باشیم. بحمداللهّ امروز این توفیق به دست آمد. امیدواریم هم شما و هم تمام آحاد ملت ایران و هم مسئولان و همهٔ ما، ان شاء اللهّ با توکل به خدا بتوانیم به وظایف اسلامیمان و به آنچه که خدا از ما خواسته است، عمل کنیم. اگر این بشود، بدانید که هیچ قدرتی بر شما پیروز نخواهد شد و شما تمام مشکلات سر راه را برطرف خواهید کرد و ان شاء اللهّ خدای متعال، رفاه مادی و کمال معنوی را به ملت زبدهٔ برگزیده ای مثل مردم ایران اسلامی، عنایت خواهد فرمود. تصوىر ماهواره ای استان اىلام تا ١٣٨٢ از کل استان در سال های ١٣٨١ که ماهواره ای ٧ــ Landsat است تصوىر فوق ىک تصوىر هجری شمسی گرفته شده است. در اىن تصوىر که تحت عنوان تصوىر گوىا شده، شناخته می شود، خطوط آبی رنگ رودخانه ها، خطوط سىاه رنگ جاده ها و خطوط قهوه ای رنگ شبکه مختصات جغرافىاىی را نشان می دهد. همچنىن زمىن های زراعی دارای محصول، به رنگ سبز روشن، باغات و اراضی جنگلی به رنگ سبز تىره و اراضی باىر و لم ىزرع به رنگ سفىد دىده می شوند. )عکس از سازمان فضاىی اىران( جغرافیای طبیعی استان 1 فصل اوّل جغرافیای طبیعی استان ایلام 2 جغرافیای طبیعی استان 3 محسوب کشور استان بیست و دومین وسعت نظر از مساحت، درصد 1/2 و مربع کیلومتر 20150 وسعت با ایلام استان می شود. موقعیت جغرافیایی آن روی کرهٔ زمین بین 45 درجه و 24 دقیقه تا 48 درجه و 10 دقیقهٔ طول شرقی از نصف النهارگرینویچ )مبدأ( و 31 درجه و 58 دقیقه تا 34 درجه و 15 دقیقهٔ شمالی از خط استوا قرار دارد. این استان در غرب کشور واقع شده است. موقعیت جغرافیایی استاندرس ١ جمهوری آذربایجان خراسان رضوی جمهوری ترکمنستان گلستانخراسان شمالی مازندران تهران قم مرکزی اصفهان قزوین لرستان همدان کردستان کرمانشاه ایلام عراق فارس بوشهر هرمزگان دریای عمان خلیج فارس سیستان و بلوچستان پاکستان افغانستان خراسان جنوبی ترکیه دریای خزر جمهوری ارمنستان آذربایجان شرقی زنجان خوزستان نخجوان آذربایجان غربی گیلان بویراحمدکهگیلویه و چهارمحال و بختیاری اردبیل کرمان یزد سمنان مرز کشور حد استان مرکز استان البرز شکل 1ــ1ــ نقشۀ تقسیمات کشوری و موقعیت جغرافیایی استان ایلام 4 استان ایلام با 425 کیلومتر مرز با عراق، طولانی ترین مرز را در بین استان ها با این کشور دارد. همسایگی با کشور عراق تأثیر مهمی بر اوضاع سیاسی، اقتصادی و اجتماعی استان دارد. بیشتر بد ا نیم فعالیت تأثیرات اقتصادی همسایگی با کشور عراق را با مشورت دبیر خود ارزیابی کنید. جغرافیای طبیعی استان 5 ناهمواری های استاندرس ٢ به نقشهٔ ناهمواری ها و نقشه زمین شناسی استان توجه کنید. شکل 2ــ1ــ نقشۀ زمین شناسی استان شکل 3ــ1ــ نقشۀ ناهمواری استان 6 با توجه به نقشه های صفحۀ قبل به سؤالات زیر پاسخ دهید. 1ـــــ استان ایلام از سمت شمال به استان……………… و شرق به استان………………محدود می شود. 2ـــــ قدیمی ترین رسوب های استان در ارتفاع ……………… و مربوط به دورۀ زمین شناسی ……………هستند. 3ـــــ تپه های حمرین در شهرستان های ……………… و ……………… و هم مرز با کشور……………… تشکیل می دهند. فعالیت شکل 5 ــ1ــ دشت های جنوبی استان )دهلران( شکل 4ــ1ــ کوهستان کبیر کوه آیا می دانید ناهمواری های استان در چه دوره و چگونه به وجود آمده اند؟ هنگامی که دو صفحه قاره ای به هم برخورد کنند، در اثر فشار وارده، لایه های رسوبی چین خورده، سپس کوه شکل می گیرد. صفحهٔ عربستان سالانه چندین سانتی متر به سمت صفحهٔ ایران در حال حرکت است؛ در نتیجه این حرکات از اوایل کرتاسه کوه های استان به تدریج چین خوردند و در دورهٔ ترشیاری شکل نهایی خود را تثبیت کردند. شکل 6 ــ1ــ چین خوردگی کوه های کوه رنو ــ شش کلان جغرافیای طبیعی استان 7 شکل7ــ1ــ برخورد صفحۀ عربستان و صفحۀ ایران مرکزی شکل 8 ــ1ــ چین خوردگی های منظم و موازی کوه رنو ــ چوار ناهمواری های استان ناهمواری های استان در قسمت های شمال و شمال شرقی با دامنه های پرشیب و مرتفع و دشت های میانکوهی کم وسعت دیده می شود و در قسمت های جنوب و غرب به صورت دشت های باز و پهناور است. پس ناهمواری های استان را می توان به دو دسته تقسیم کرد: از هفتاد درصد استان کوهستانی است. چین خوردگی های استان، موازی، بیش الف( سرزمین های مرتفع کوهستانی: منظم و جنس آنها رسوبی و بیشتر از نوع آهک و گچ است. فعالیت در تقسیمات ناهمواری های زاگرس، کوه های استان جزء کدام بخش محسوب می شود؟ کبیر کوه: بزرگ ترین رشته کوه استان با جهت شمال غربی جنوب شرقی و طول 160 کیلومتر از گردنهٔ آفتاب )میشخاص( شروع شده، به سمت رودخانهٔ کرخه از ارتفاع آن کاسته می شود. بلندترین نقطهٔ آن کان صیفی با ارتفاع 3062 متر، در منطقهٔ ورزرین، بین حد فاصل شهر ارکواز و بدره قرار دارد. این کوه سرچشمهٔ بسیاری از رودهای استان است. صفحۀ عربستان صفحۀ ایران کوه های زاگرس 8 شکل 9ــ1ــ کان صیفی درکبیرکوه بلندترین نقطۀ استان بیشتر بد ا نیم با طول 22کیلومتر و ارتفاع بیش از 2600 متردر جنوب غرب کبیرکوه، بین شهرهای دهلران و دینار کوه، آبدانان قرار گرفته است. یکی از شاخه های رود دویرج از این کوه سرچشمه می گیرد. در شمال و شمال شرق استان می توان کوه های مانشت، سیوان، قلارنگ و کوه قلاجه، لنه و چرمین و… را نام برد. بیشتر بد ا نیم آن سرچشمه از گنگیر رود و متر آن 2625 نقطهٔ بلندترین یافته است. امتداد ایوان، در شمال بانکول کوه می گیرند و از شمال غربی به سوی جنوب شرقی با طول 30 کیلومتر کشیده است. کوه سیاه کوه: سیاه کوه در جنوب غرب استان و در محدودهٔ رود دویرج تا رود میمه با طول 30 کیلومتر امتداد یافته است و در غرب به کوه اناران متصل می شود. این کوه به علت این که در حاشیهٔ صفحهٔ عربستان قرار گرفته است، بیش از 40 شکستگی )گسل( بر روی آن شکل گرفته است. در نتیجه پدیده هایی چون چشمه های آب گرم و قیر و نفت در پای دامنهٔ آن به وجود آمده است. فعالیت به نظر شما برخورد صفحۀ عربستان ــ ایران چه تأثیری در ایجاد گسل های سیاه کوه دارد؟ جغرافیای طبیعی استان 9 شکل11ــ1ــ تنگ سیاه کوهشکل10ــ1ــ چرخه قلا، ماژین تپه های حمرین با طول 170 کیلومتر از بهرام آباد مهران تا استان خوزستان کشیده شده و قسمتی از مرز ایران و عراق را تشکیل می دهد. سایر ناهمواری های غرب و جنوب استان عبارت اند از: کولک، پشمین،اناران، کاسه ماس و دالپری. شکل 12ــ1ــ تپۀ ماهورهای قلاویزان فعالیت کوه و تپه چه تفاوتی با هم دارند؟ مهم ترین ویژگی های شکل شناسی مورفولوژیکی کوه های استان را می توان اشکال لغزش، آبشار، تنگ، اشکال آهکی نام برد. تنگ: پدیده ای است که در آن رود رأس تاقدیس را مورد فرسایش قرار می دهد و دره ای عمیق را ایجاد می کند. در استان بهرام، باجک، ساز بن شیروان، تنگه های استان عبارت اند از: رازیانه، تأثیر دارد. مهم ترین پدیده این گاهی گسل در شکل گیری برنجان، سی تنگ، کافری و… . اشکال آهکی: انحلال سنگ های آهکی، گچ و نمک، به وسیلهٔ آب موجب پیدایش غارها و سایر اشکال آهکی در کوه های استان شده است. مهم ترین غارهای استان عبارت اند از: غار بره زرد، خفاش، زینه گان، کبوترلان،گل گل و… . 10 ب( سرزمین های هموار: در پیدایش دشت های استان ایلام عوامل ساختمانی )برخورد صفحات ایران مرکزی و عربستان( به خصوص نحوهٔ چین خوردگی نقش تعیین کننده داشته اند. در نواحی شمال و شمال شرقی دشت های ایلام، ایوان، شیروان، آسمان آباد، هلیلان، هلیوه و… با وسعت کم در ناودیس ها شکل گرفته اند. نواحی غرب و جنوب دارای دشت های وسیع و پهناور است. دشت های استان در دورهٔ کواترنری در اثر عقب نشینی آب خلیج فارس و رسوب های آبرفتی رودخانه ها به وجود آمده اند که می توان دشت عباس، دشت موسیان، دشت دهلران، دشت محسن آب، دشت مهران را نام برد. شکل 14ــ1ــ غار بره زرد، روستای پاکل گرابشکل13ــ1ــ تنگۀ رازیانه ــ بدره شکل 16ــ1ــ پدیدۀ لغزش ــ دینارکوهشکل 15ــ1ــ آبشار سرتاف ــ زرین آباد جغرافیای طبیعی استان 11 فعالیت موقعیت محل سکونت خود را روی نقشه مشخص کنید. موقعیت جغرافیایی کبیرکوه، تپه های حمرین و دشت ایوان را روی نقشه مشخص کنید. شکل 18ــ1ــ دشت مهرانشکل 17ــ1ــ دشت میانکوهی، شیروان چرداول شکل 19ــ1ــ دشت های میانکوهی استان 12 آب و هوای استاندرس 3 بیشتر بد ا نیم یک توده هوا عبارت است از: حجم بزرگی از هوا که از نظر دما و رطوبت و فشار و افت محیطی دما، در سطح افقی برای صدها کیلومتر تقریباً یکسان باشد. توده های هوا را با توجه به منشأ تشکیل آنها، طبقه بندی و نام گذاری می کنند. توده هوای کم فشار: وقتی در جایی فشار هوا کم )گرم( باشد، هوا به علت سبکی بالا می رود و پس از سرد شدن در صورت وجود رطوبت کافی و سایر شرایط لازم موجب بارندگی می شود. توده هوای پرفشار: توده هوایی است که جابه جایی هوا در آن صورت نمی گیرد و به علت عدم صعود هوا ابری تشکیل نمی شود و ایجاد بارندگی نمی کند. عوامل مؤثر بر آب و هوای استان عوامل مؤثر بر آب و هوای استان را می توان به دو دسته تقسیم کرد: الف( عوامل محلی: شامل عرض جغرافیایی، ارتفاعات، جهت چین خوردگی و بادهای محلی ب( عوامل بیرونی: شامل توده هوای غربی، کم فشار سودانی، پرفشار سیبری و پر فشار جنب حاره ای آزور شکل20ــ1ــ توده هواهای تأثیرگذار در استان ایلام جغرافیای طبیعی استان 13 توده هواهایی که استان ایلام را تحت تأثیر قرار می دهند، عبارت اند از: پرفشار سیبری: توده هوای خشک و سردی است که در منطقهٔ وسیعی از سطح زمین در شمال روسیه تشکیل می شود. این توده هوا در فصل زمستان از سمت شمال شرق وارد کشورمان می شود و باعث سردی هوا در استان می گردد. توده هوای غربی: توده هوای کم فشار از دریای مدیترانه و اقیانوس اطلس منبع رطوبتی خود را تأمین می کند و در فصل پاییز و زمستان با توجه به نوع ابر سیرو کومولوس )پوششی(، بارندگی های پیوسته و فراوانی را در سطح استان به وجود می آورد. توده هوای سودانی: این توده هوا در اواخر زمستان و بهار رطوبت خود را از روی دریای سرخ تأمین می کند و از جنوب و جنوب غرب وارد استان می شود. با توجه به ویژگی های ابرهای جوششی )متراکم( باعث رگبارهای تند و وقوع سیلاب در سطح استان می شود. پر فشار جنب حاره ای آزور: تودهٔ پرفشاری است که در دورهٔ گرم سال بر روی استان استقرار می یابد و سبب گرم شدن سطح زمین و کشیده شدن هوای شبه جزیرهٔ عربستان به داخل استان می شود. این توده هوا هنگام عبور از روی خلیج فارس منجر به وجود را به سویر )سام( بیابان های عراق هوای گرم و داغ موسوم از روی به علت عبور به شرجی شدن هوا می شود و در استان شکل 22ــ1ــ نقشۀ خطوط همبارش استان ایلامشکل 21ــ1ــ نقشۀ خطوط همدمای میانگین سالانۀ استان ایلام می آورد. وجود و بالا جغرافیایی عرض بارش: پراکندگی بارش باعث شرقی، شمال و شمال قسمت های در ارتفاعات شیروان ایوان، ایلام، در شهرستان های میلی متر از 400 بیش می شود.حال ملکشاهی ارکواز شهر، دره آبدانان، چرداول، آن که در شهرستان های جنوب و غرب ) دهلران و مهران(، میزان بارش کمتر از 300 میلی متر است. شکل23ــ1ــ نمودار میانگین بارندگی استان در بلند مدت 0ایلاممهراندهلراندره شهرایوانسرآبلهآبدانانارکواز 100 200 300 400 500 600 700 نمودار میانگین بارندگی سالانه مراکز شهرستان های استان ایلام تر( ی م میل ش ) بار 14 دما: دهلران و مهران با عرض جغرافیایی پایین و ارتفاع کم به علت تأثیر آب و هوای بیابان های عربستان و عراق از دمای بالایی برخوردارند. حال آن که، مناطق شمال و شمال شرقی به سبب ارتفاع و عرض بالاتر دارای دمای کمتری می باشند. پایین ترین دما در شهرستان های شمالی، ایلام و ایوان دما 14- درجه و در مناطق جنوبی گرم ترین دما بیش از 50 + درجه سانتی گراد در شهرستان دهلران گزارش شده است. با توجه به نمودار های آب و هوایی، جدول زیر را تکمیل کنید. جهت باد غالب میزان دمای دی ماهمیزان بارش آذر ماهپر باران ترین ماهشهر ایلام دهلران شکل24ــ1ــ میانگین بارش و دمای شهرستان ایلام شکل 25ــ1ــ میانگین بارش و دمای دهلران در بلند مدت فند مناس بانآذردیبه آ مهر ور هری ش داد تیرمر داد خر شت یبه ارد ین ورد فر بارش دما راد یگ سانت به دما متر لی می ش به بار ایستگاه سینوپتیک ایلام فند مناس بانآذردیبه آ مهر ور هری ش داد تیرمر داد خر شت یبه ارد ین ورد فر بارش دما راد یگ سانت به دما متر لی می ش به بار ایستگاه سینوپتیک دهلران 0 5 10 15 20 25 30 35 0 5 10 15 20 25 30 35 40 45 0 20 40 60 80 100 120 0 10 20 40 50 60 30 جغرافیای طبیعی استان 15 بیشتر بد ا نیم الگوهای با را آنها رابطهٔ و کشف مکان هوای یک عناصر همهٔ هم زمان مطالعهٔ بررسی ایستگاه سینوپتیک پراکندگی فشار نشان می دهد. شکل 26ــ1ــ نمودار پارامترهای دمایی استان در بلند مدت شکل 28ــ1ــ نمودار گلباد شهر ایلامشکل 27ــ1ــ نمودار گلباد شهر دهلران شمال غربشرق جنوب شمال غربشرق جنوب ایلاممهراندهلراندره شهرایوانسرابلهآبدانان میانگین حداکثر میانگین میانگین حداقل راد ی گ سانت جه در 5 10 15 20 25 30 35 نمودار پارامترهای دمایی سالانه ایستگاه های هواشناسی استان ایلام 16 انواع آب و هوای استان ایلام دو منطقهٔ آب و هوایی در استان شکل گرفته است. الف( آب و هوای معتدل کوهستانی )نیمه مرطوب(: مناطق کوهستانی شمال و شمال شرق دارای زمستان نسبتاً سرد و مرطوب و تابستان های گرم است و در ارتفاعات بسیار بلند، آب و هوای سرد کوهستانی مشاهده می شود. ب( آب و هوای خشک و نیمه خشک: مناطق غرب و جنوب استان را شامل می شود که دارای زمستان های نسبتاً ملایم و تابستان های بسیار گرم و خشک است. شهرستان های دهلران و مهران دارای آب و هوای خشک و نیمه خشک است. محل زندگی شما در کدام یک از تقسیمات آب و هوایی استان قرار دارد؟ فعالیت شکل 31ــ1ــ آب و هوای خشک، ابو غویر، موسیان شکل30ــ1ــ آب و هوای سرد کوهستانی کبیرکوهشکل 29ــ1ــ آب و هوای معتدل، بدره جغرافیای طبیعی استان 17 شکل 32ــ1ــ آب و هوای نیمه مرطوب دامنه های کبیرکوه تأثیرات عوامل طبیعی در زندگی مردم استان تأثیر زیادی در زندگی مردم استان دارند. دشت های پهناور و حاصل خیز ناهمواری ها و آب و هوا عوامل طبیعی مانند جنوب و غرب با سفره های غنی آب های زیرزمینی و عبور رودهایی همچون کرخه، میمه، دویرج و کنجانچم و… از مناطق مهم کشاورزی در غرب کشور به شمار می رود. البته شرایط آب و هوای گرم باعث پراکندگی و عدم تمرکز سکونتگاه ها در این مناطق شده است. شکل 34ــ1ــ زندگی روستاییشکل 33ــ1ــ کشاورزی در نواحی پای کوهی نواحی شمال و شمال شرقی دارای آب و هوای معتدل است و در آن کشت دیم در سطح وسیع انجام می گیرد اما به علت وسعت کم دشت و شیب زمین، کشاورزی با محدودیت روبه رو است. باغ داری، برنج کاری و… در این مناطق رواج دارد. به دلیل وجود جنگل ها و مراتع، دامپروری در این منطقه رونق دارد. 18 جدول زیر را با توجه به ویژگی های هر یک از نواحی تکمیل کنید. پرورش ماهی سردابیپرورش شتردشت های پهناوربارندگی بیشترنام نواحی جنوب و غرب شمال و شمال شرقی به نظر شما کدام رشته کوه تأثیرات اقتصادی و اجتماعی زیادی بر ساکنان استان گذاشته است؟ چرا؟ فعالیت جغرافیای طبیعی استان 19 استان ایلام دارای ذخایر طبیعی فراوانی مانند آب و خاک حاصلخیز، منابع غنی )نفت و گاز، سنگ گچ، بیتومین و…(، جنگل، مرتع و تنوع گونه های جانوری است. در این درس با برخی منابع آشنا می شوید. 1ـ وضعیت آب استان میانگین بارش استان ایلام 425 میلی متر، از میانگین بارندگی سطح کشور بیشتر است اما پراکندگی زمانی و مکانی آن در سطح استان متفاوت است. بیشتر رودهای استان، از کبیرکوه سرچشمه می گیرند.رودهای دامنهٔ شمالی به حوضهٔ آبریز رودخانهٔ سیمره و قسمت جنوبی به سمت دشت های جنوبی سرازیر می شوند. آب های استان ایلام را می توان به دو بخش )آب های سطحی و آب های زیرزمینی ( تقسیم کرد: الف( آب های سطحی این بخش قسمت بزرگی از آب های استان را در بر می گیرد و شامل رودها و دریاچه هاست. منابع طبیعی استاندرس ٤ شکل 35ــ1ــ رود کنجاچم شکل 36ــ1ــ رود میمه 20 بیشتر بد ا نیم پیچان رود )مئاندر(، پیچ و خم های دایره مانندی است که در اثر فعالیت حفر و رسوب گذاری رودخانه رخ داده است. مسیر بعدی رود باعث بریدگی نیم دایره و مستقیم شدن مسیر رود می گردد و در قسمت جدا افتادهٔ پیچان رود دریاچه یا باتلاقی شکل می گیرد. استان ایلام از نظر حوضه های آبریز به دو قسمت تقسیم می شود: رود سیمره: رود آبریز حوضۀ 1ــ گاماسیاب، از کوه الوند همدان سرچشمه می گیرد و پس از عبور از کنار کوه بیستون به استان ایلام وارد می شود و رود سیمره نام می گیرد. این رود شهرستان های اراضی کردن مشروب از پس رود پیوستن با شهر، دره و چرداول شیروان کشکان به آن، رود کرخه )طولانی ترین رود ایران سمت به که می دهد تشکیل را کیلومتر( 900 به و سرانجام می شود جلگهٔ خوزستان سرازیر العظیم در عراق می ریزد. رود هایی تالاب هور که به سیمره می ریزند، شامل، سرآبله، چرداول، شیروان، سراب زنجیره، کلم و سیکان می باشد. شکل 37ــ1ــ رودخانۀ سیمره )پیچان رود)مئاندر رودخانه ای(( شکل 38ــ1ــ نقشۀ حوضۀ آبریز رودهای استان جغرافیای طبیعی استان 21 2ــ حوضۀ آبریز رود های مرزی شامل: چنگوله، کنجانچم، گدارخوش، گنگیر، رودهای گاوی، میمه و دویرج می باشد. جنوبی دامنهٔ از آبریز حوضهٔ این رودهای اکثر عراق کشور به سمت و می گیرند سرچشمه کبیرکوه جاری می شوند. ظرفیت آب های سطحی استان 4/5 میلیارد متر مکعب است )93/75% کل آب های استان( که حدود 520 میلیون متر مکعب آن ازطریق شبکه های آبیاری مدرن، نیمه مدرن، سنتی و همچنین ایستگاه های پمپاژ استفاده می شود. با احداث و به بهره برداری رسیدن طرح های بزرگ آبی، مانند شبکه آبیاری و زهکشی دشت عباس، سد مخزنی دویرج، سدمخزنی کنگیر، شبکهٔ آبیاری و زهکشی میمه، گاوی، مولاب، و سایر طرح های در دست مطالعه یا اجرا، امید می رود این میزان به چند برابر افزایش یابد. شکل 40ــ1ــ آب رسانی در دشت عباس شکل 41ــ1ــ سد سیمره شکل 39ــ1ــ نقشۀ توزیع شبکۀ رودهای استان 22 بیشتر بد ا نیم بیشتر بد ا نیم دریاچه های استان دریاچۀ دوقلو سیاه گاو: در پای دامنهٔ جنوبی کبیر کوه، شهرستان آبدانان واقع شده است. مساحت دریاچهٔ شمالی، چهارصد متر مربع است، که از طریق کانال طبیعی به دریاچهٔ دوم که مساحت کمتری دارد، متصل می شود. عمق آب حدود 20 متر و قدرت آبدهی بیش از هزار لیتر در ثانیه برآورد شده است. دریاچه، از نوع کارستی است و چشمه های جوشان طی سال های متمادی سنگ های آهکی را در خود حل کرده )انحلال کارستی( و چاله ای را به وجود آورده است. این دریاچه به دلیل شفافیت، شیرین بودن آب و وجود چشم انداز زیبای طبیعی دارای اهمیت می باشد. متر و از 15 بیش دریاچه واقع شده است. عمق دهلران اناران، شهرستان کوه در دراز بیشه هویر دریاچهٔ خروجی دریاچه در قسمت پایین دست با آبدهی بیش از سیصد لیتر در ثانیه جریان دارد .دریاچه، از نوع کارستی است که طی هزاران سال آب سازندهای گچ و آهک را در خود حل کرده و باعث شکل گیری مجموعه ای از غارهای طبیعی شده است . این دریاچه به دلیل وجود چشم انداز زیبای طبیعی دارای اهمیت است. شکل 42ــ1ــ دریاچۀ دوقلوی سیاه گاو، آبدانان سازند عبارت است از مجموعه لایه هایی که دارای صفات سنگ شناسی مشخص باشد. جغرافیای طبیعی استان 23 بیشتر بد ا نیم حساسیت بعضی از سنگ های آهکی، گچ و نمک، موجب پیدایش اشکال خاصی است که اصطلاحا انحلال کارست نامیده می شوند. این اصطلاح از نام یکی از ایالات )یوگسلاوی سابق( اقتباس شده که در آنجا مراحل کاملی از اشکال آهکی به وجود آمده است. ب( آب های زیرزمینی در مناطق شمال و شمال شرق استان به علت جنس سنگ، وسعت کم دشت ها، کوهستانی بودن و شیب تند، آب کمتری در زمین نفوذ می کند و سفره های آب زیرزمینی چندانی شکل نگرفته است. اما در دشت های غرب و جنوب استان به علت قابلیت نفوذپذیری زمین، وجود تشکیلات آهکی و آبرفتی، امکان تشکیل سفره های زیرزمینی غنی به وجود آمده است و از قدیم ساکنان استان با حفر قنات سعی در تأمین آب مورد نیاز خود از این طریق داشته اند که می توان به ده رشته قنات باستانی، در دشت مهران و دهلران اشاره کرد. اضافه برداشت از سفره های زیرزمینی در دشت های جنوبی، باعث شور شدن و افت سطح آب زیرزمینی شده است. میزان استفاده از آب های استان، 92 درصد کشاورزی، 6 درصد برای صنعت و 2 درصد برای آشامیدن می باشد. شکل 45ــ1ــ نیمرخ قنات شکل 43ــ1ــ دریاچۀ هویر )چه شوره(، روستای بیشه دراز شکل 44ــ1ــ چگونگی شکل گیری سفره های آب زیرزمینی میله چاه هامادر چاه کانال قنات مظهر قنات طول کانال دریاچه سفره زیرزمینی چاه آب لایۀ نفوذپدیر 24 با توجه به جدول و نمودار زیر بیشترین تعداد چاه های عمیق و بیشترین بهره برداری از آب های زیرزمینی در کدام شهرستان است؟ دلایل آن را ذکر کنید. جدول 1ــــــ1ــــــــ وضعیت آب های زیرزمینی استان ایلام نام منطقه)دشت( چشمهچاه نیمه عمیق)میلیون متر مکعب(چاه عمیق درصد تخلیهتخلیه سالانهتعداددرصد تخلیهتخلیه سالانهتعداددرصد تخلیهتخلیه سالانهتعداد 194/542/5190/464/575/6253مهران ـــــــــــــــ131293/7520/86/25دهلران 193133/5912012/58/510/630/5دشت عباس مسائل و مشکلات آب استان  در بالا دست سدها و شاخه های رود، عملیات آبخیزداری انجام نشده در نتیجهٔ پر شدن سد از رسوبات، عمر سدها کاهش می یابد.  عدم تسطیح زمین های کشاورزی، روش کشاورزی غرقابی و کشاورزی در فصل تابستان، باعث افت شدید کمی و کیفی سفره های زیرزمینی شده است.  وجود سازندهای گستردهٔ گچساران باعث افزایش املاح و شور شدن آب های زیرزمینی شده است. بنابراین نباید در این سازندها عملیات آبخیزداری انجام داد.  عمق نسبتاً زیاد بستر رود نسبت به سطح اراضی اطراف بهره برداری را با مشکل مواجه ساخته است. فعالیت 46ــ1ــ درصد استفاده از آب زیرزمینی در استان مهرانملکشاهیچرداولدهلراندره شهرایوانایلامآبدانان 0 10 20 30 40 50 60 70 جغرافیای طبیعی استان 25 بیشتر بد ا نیم آبخیزداری یعنی تغذیهٔ سفره آب های زیرزمینی و افزایش تولید محصول. شیوه های آبخیزداری شامل سد، سیل بند، خشکه چین، رسوب گیر،تقویت پوشش گیاهی و… می باشد. خاک خاک های نواحی کوهستانی دارای بافتی جوان و تکامل نیافته اند و سنگ مادر بر روی زمین پدیدار است. به علت شیب تند، مواد معدنی و آلی خاک ، به وسیلهٔ آب فرسایش می یابد و در مناطق پست و دشت های میانکوهی ته نشین می شود. خاک های دشت های جنوب و غرب دارای عمق بیشتر و لایه های خاک به خوبی تکامل یافته اند. خاک های این مناطق از مواد آبرفتی کوهستان منشأ می گیرد، هر چند وجود گچ و نمک در بعضی مناطق از حاصلخیزی خاک کاسته است. شکل 48ــ1 ــ خاک های تکامل نیافته کوهستانی )دینارکوه( شکل 47ــ1ــ نیمرخ خاک های تکامل یافته در دشت ها 26 پوشش گیاهی استان ایلام به دلیل شرایط متنوع طبیعی )ناهمواری، آب و هوا و خاک( نوع و تراکم پوشش گیاهی کاملاً متمایزی در نواحی مختلف آن قابل تشخیص است. بخش های شمال و شرق استان دارای پوشش جنگلی و بخش های جنوب و غرب دارای پوشش گیاهی مرتعی و گیاهان یک ساله است. بادام زالزالک، وحشی، پستهٔ یا بنه می دهد. تشکیل ایرانی بلوط جامعهٔ را استان جنگلی پوشش وسیع ترین و مهم ترین کوهی،کهورک، کنار، ارژن،کیکم و ارغوان از دیگر گونه های جنگلی استان محسوب می شوند. بیشتر بد ا نیم تکثیر طبیعی درختان بلوط از طریق کاشتن میوهٔ آن صورت می گیرد. جوندگان خانوادهٔ سنجاب جهت ذخیره سازی میوهٔ بلوط برای فصل زمستان آن را در عمق میوه ها توسط سنجاب ها این از برخی فراموش کردن جای مناسبی دفن می کنند. باعث می شود که در بهار سال بعد جوانه بزنند. شکل 49ــ1 بادام کوهی بلوط بنه کوهی انجیر کوهی جغرافیای طبیعی استان 27 بیشتر بد ا نیم یک درخت 100 سالهٔ چنار با 4/5 تن وزن )چوب خشک( در طول عمر خود 15میلیون متر مکعب گازکربنیک هوا را جذب می کند تا بتواند این مقدار چوب را تولید کند. هرهکتار جنگل تا 52 تن گرد و غبار را که توسط باد حامل ذرات حمل می شود در هربار می تواند جذب کند. بهره برداری از جنگل ها: بهره برداری از جنگل های استان به صورت سنتی انجام می گیرد. در استان بیش از 1000 گونهٔ گیاهی وجود دارد که 300 گونهٔ آن دارویی و خوراکی است. از محصولات قابل بهره برداری می توان به بادام، میوهٔ بنه، بلوط، گل گاوزبان، کتیرا، آویشن، گل نرگس، علف مار و شیرین بیان اشاره کرد. بیشتر بد ا نیم طبق آمار هر ساله مقدار زیادی صمغ از درختان بنهٔ استان به دست می آید. وسعت جنگل های بنه خیز استان 200 هزار هکتار و حجم کل سقز قابل برداشت سالانه در این جنگل ها حدود 200 تن است و ظرفیت تولید این درختان در صورت برداشت از تمام سطح آن 560 تن در سال است. عسل طبیعی)کوهی( ایلام یکی از مرغوب ترین عسل های کشور، به شمار می آید. شکل 51 ــ1ــ عسل طبیعی ایلام مرغوب ترین عسل ایران شکل 50 ــ1ــ شیرۀ بنه )سقز( فعالیت نقش جنگل های استان را در اقتصاد مردم بنویسید. 28 بیشتر بد ا نیم شیرهٔ سقز به عنوان یک ملیّن قوی در درمان ناراحتی های گوارشی استفاده می شود. 25 درصد از شیرهٔ سقز حاوی روغن پرارزش و صنعتی تربانتین است که کاربردهای فراوانی در صنعت دارد. علاوه بر این از شیرهٔ سقز در تهیهٔ آدامس، عطر، خوشبوکننده ها، حشره کش ها و در صنعت داروسازی در تهیهٔ نرم کننده ها و ضد عفونی کننده ها، در صنعت پلاستیک سازی، تهیهٔ واکس کفش و چرم و صنعت چاپ مورد استفاده قرار می گیرد. جدول 2ــ1ــ وسعت جنگل های استان جنگل به هکتارشهرستان 79981/14آبدانان 102724/21ایلام 53453/76ایوان 98129/49شیروان وچرداول 82510/65دره شهر 96549/1دهلران 105647/79ملکشاهی 22670/2مهران 641666/34جمع کل دهلراندره شهرایوانایلامآبدانان مهرانملکشاهیچرداول 0 2 4 6 8 10 12 14 16 مراتع: وسعت مراتع استان ایلام یک میلیون و صد هزار هکتار است که حدود یک درصد از مراتع کشور را در بر گرفته است. با توجه به وضعیت ناهمواری ها و نوع آب و هوا، مراتع استان ایلام به سه دسته تقسیم می شود: مراتع ییلاقی در ارتفاعات بلند و کوهستانی شمال و شمال شرقی بالاتر از 2000 متر مراتع میان بند، بین مناطق بلند کوهستانی و دشت های جنوبی 600 تا 2000 متر مراتع قشلاقی، دشت های جنوب و جنوب غربی مناطق گرمسیری، کمتر از 600 متر پوشش گیاهی عمدهٔ این مراتع گونه های تیرهٔ گندمیان، جو وحشی، گون ها، سپندها، آویشن، پونه، تره، گونه های علفی و خاردار )خار زرد، کنگر، فرفیون( را تشکیل می دهد. شکل 52 ــ1ــ درصد وسعت جنگل های استان درصد 18 جغرافیای طبیعی استان 29 شکل 54 ــ1ــ وسعت مراتع استان به درصد مراتع غنی مراتع متوسط مراتع فقیر شکل 53 ــ1ــ نقشه های پوشش گیاهی استان %36 %46 راه های ترمیم مراتع و جنگل ها ــ ایجاد و گسترش نهالستان بر اساس شرایط اقلیمی هر منطقه ــ تراس بندی و ایجاد آب بند و سنگ چین در جهت جلوگیری از فرسایش خاک مراتع و جنگل ها ــ تقویت فرهنگ عمومی در جهت حفظ محیط زیست. ــ تأمین سوخت دامداران، عشایر و روستاییان و همچنین آموزش های لازم به آنها با هدف جلوگیری از قطع درختان %8 30 و زیست محیط مأموران نظارت نیز و قضایی ضوابط و قوانین وضع راه از جویان سود و متخلفان با اصولی مبارزهٔ ــ جنگلبانی ــ و اقداماتی چون قرق مراتع، کود پاشی، جلوگیری از تبدیل مراتع به زمین های کشاورزی، تعادل میان مرتع و دام می تواند در حفاظت و احیا و توسعهٔ جنگل ها و مراتع استان مؤثر باشد. بیشتر بد ا نیم میزان دام های موجود در استان با احتساب دام های عشایر غیر بومی بیش از سه میلیون دام است. در حالی که ظرفیت مراتع استان فقط جوابگوی چرای دویست هزار رأس دام می باشد. فعالیت شکل 56 ــ1ــ چرای دام در مراتع جنوبی استان )مهران( شکل 55 ــ1ــ بوته کاری استان در چند سطر شکل روبه رو را توصیف کنید. .............................................. .............................................. .............................................. .............................................. جغرافیای طبیعی استان 31 فعالیت پیامدهای تخریب جنگل ها و مراتع استان را بنویسید. ........................................................................... 1ـــــ ........................................................................... 2ـــــ ........................................................................... 3ـــــ ........................................................................... ٤ـــــ 1ـــــ در شهرستان محل سکونت شما چه اقداماتی برای تقویت پوشش گیاهی صورت گرفته است؟ 2ـــــ به نظر شما مهم ترین عوامل از بین رفتن مراتع و جنگل ها در استان چیست ؟ 3ـــــ به نظر شما سوزاندن زمین کشاورزی بعد از برداشت محصول چگونه به خاک آسیب می رساند؟ فعالیت شکل 57 ــ1ــ تأثیرات مثبت گیاه بر روی زمین جذب آب باران در زمین نفوذپذیری بیشتر در زمین کاهش سرعت قطرات به زمین شکل 58ــ1ــ فرسایش خاک و از بین رفتن مراتع 32 بیشتر بد ا نیم آیا می دانید در سال 1389 بیش از 50 نقطهٔ جنگلی در استان ایلام دچار آتش سوزی شده و 700 هکتار از اراضی جنگلی استان از بین رفته است؟ دیگر مشکلات استان، آتش سوزی عمدهٔ زمین های اثر در متأسفانه که است ذرت و گندم برداشت از بعد کشاورزی ناآگاهی کشاورزان زمین قدرت حاصلخیزی خود را از دست می دهد، زیرا موجودات میکروسکوپی که وظیفهٔ خاک سازی به عهده دارند، از بین می روند. زندگی جانوری در استان استان ایلام به دلیل موقعیت جغرافیایی و شرایط مساعد طبیعی و تنوع زیستگاه ها و رویشگاه های آن، دارای گونه های متعدد جانوری است. اکثر نقاط کوهستانی این استان در گذشته تا به امروز زیستگاه حیوانات وحشی مانند کل، بز، قوچ، میش کوهی، پلنگ، یوزپلنگ، گربهٔ کوهی، کاراکال، خرس، گراز، گرگ، روباه، شغال، خرگوش، راسو، سنجاب، آهو و… بوده است. به منظور حفظ و احیای حیات وحش، مناطقی ازاستان نظیر کبیر کوه،دینارکوه ، مانشت، کولک، شش کلان )رنو(، گچان و بانکول به عنوان مناطق حفاظت شده اعلام شده است و مناطقی چون بینا، بیجار و چکر و… به عنوان منطقهٔ شکار ممنوع می باشند. شکل 59ــ1ــ زندگی جانوری جغرافیای طبیعی استان 33 استان ایلام به دلیل وجود تنوع جمیعت پرندگان و آبزیان آبی و خشکی، پناهگاه صدها گونه پرندهٔ بومی مهاجر و نیمه مهاجر است که مهم ترین آنها عبارت اند از: عقاب طلایی، کرکس، دال، شاهین، فلامینگو، درنا، کبک معمولی، تیهو، هوبره، دراج و… . مهم ترین عامل تهدیدکنندهٔ گونه های زیستی استان، تخریب زیستگاه و شکار غیرقانونی است. شکارچیان به طور بی رویه و با استفاده از روش های غیرمتعارف به شکار حیوانات کمیاب و در حال انقراض استان می پردازند که این کار صدمات جبران ناپذیری به محیط زیست استان وارد کرده است. فعالیت 1ـــــ آیا می توانید چند حیوان در خطر انقراض در استان را نام ببرید؟ 2ـــــ نظر خود را در مورد شکل روبه رو بنویسید. …………………………………………………… …………………………………………………… …………………………………………………… …………………………………………………… …………………………………………………… …………………………………………………… بیشتر بد ا نیم به گزارش محیط زیست استان ایلام ، 20 سال پیش در دشت های مهران و دهلران، گله های 400 تایی آهو شمارش می شد اما هم اکنون نسل این گونه در سطح استان کاملاً در معرض نابودی است. طی سرشماری های انجام شده در سال های 1379، 1380، 1381، 1382 به ترتیب 15،5،10،8 رأس آهو، در این استان مشاهده شده است. این امر نشان دهندهٔ وضعیت بسیار نگران کننده آهوی ایرانی در ایلام است. 34 بیشتر بد ا نیم جاده، حیوانات وحشی را در ایلام به کام مرگ می کشد. وقوع این حوادث تا حدود زیادی ناشی از بی احتیاطی و نا آگاهی اسلحهٔ به تبدیل را خودرو سرعت پدال که است رانندگانی زیست سرمایه های که را آنها و کرده جانوران این شکاری می فرستند. مرگ کام به هستند استان گردشگری و محیطی انقراض یا کمبود هر حیوان در چرخهٔ حیات باعث عدم تعادل اکوسیستم و آسیب رسیدن به ما می شود. کشته شکار طریق از جانور رأس میلیون 400 سالانه در اسلحه از صدای که ترسی و استرس می شوند. و مجروح حیوان به وجود می آید، قابلیت تغذیهٔ درست و ذخیرهٔ انرژی در حیوان برای زمستان را از آن می گیرد. شکاری اسلحهٔ قبضه هزار ده از بیش ایلام استان در وجود دارد که اگر سالانه هر قبضه سلاح، صد عدد حیوان را شکار کند، یک میلیون جاندار تلف می شود. بیشتر بد ا نیم حیوانات در خطر انقراض استان ایلام به صورت معمولاً وحشی بزهای وحشی: بز و کل رأسی بیست تا ده گله های بیشتر می کنند. زندگی دسته جمعی قوی و مسن نر یک به وسیلهٔ گله معمولاً می دهند. تشکیل نواحی به گذشته سال چند در حیوانات این می شود. رهبری پناه برده بودند. آخرین گونه این حیوانات به علت شکار مرزی افراد بی مسئولیت و ناآگاه در حال انقراض است. جغرافیای طبیعی استان 35 کاراکال: این نوع گربهٔ نادر به تازگی در ارتفاعات آن از و مشاهده تله مجهز دوربین های با ایلام کبیرکوه عکس برداری شده است. این نوع گربهٔ وحشی از خانوادهٔ مناطق در بیشتر که می شود محسوب وحشی گربه سانان و پرنده معمولاً و می کند زندگی بیابانی نیمه و بیابانی از پلنگ پس مانند و می کند را شکار حیوانات کوچک شکار، طعمهٔ خود را بالای درخت می برد. معروف ایرانی پلنگ به که حیوان این پلنگ: است، در منطقهٔ وچکبود آبدانان دیده شده است. پلنگ را باید آمیزه ای منحصر به فرد از زیبایی، ابهت، قدرت و وقار دانست. در گذشته در ایران 10 گونه گربه سان زندگی می کردند که با انقراض شیر ایرانی و ببر خزر، امروزه پلنگ بزرگ جثه ترین گربه سان کشور محسوب می شود. عقاب طلایی: عقاب طلایی نام خود را از پرهای طلایی و برنزی تاج، سر و پشت گردنش گرفته است. مناطق زمین های به را کوهستانی چشم اندازهای صخره ای، تمام آن قلمرو می دهد. ترجیح جنگلی مناطق و هموار جانوری گونه های جزء عقاب انواع است. استان سطح محیط زیست حفاظت سازمان سوی از شده حمایت به شمار می آید. مناطق حفاظت شده کبیرکوه: محدودهٔ حفاظت شده کبیرکوه، یکی از بزرگ ترین زیستگاه های جانوری استان را تشکیل می دهد. در سال 1380 به عنوان منطقهٔ حفاظت شده اعلام شد. این منطقه یکی از بکرترین مناطق کشور به شمار می آید. از گونه های گیاهی مهم این منطقه می توان به بلوط ایرانی، بنه، زالزالک، کیکم، لرگ، لاله واژگون، بادام کوهی و… اشاره کرد.گونه های مهم پستاندار در این منطقه عبارت اند از: کل، بز، میش، آهو، پلنگ، خرس، گراز. 36 شکل 60 ــ1 بیشتر بد ا نیم دانش آموزان گرامی و دوستدار طبیعت، در صورت مشاهدهٔ هر گونه شکار یا آتش سوزی جنگل با اداره محیط زیست استان تماس بگیرید. هر کدام از شما عزیزان می توانید با مراجعه به اداره محیط زیست عضو گروه همیاران محیط زیست شوید و نگهبانان طبیعت و حیوانات استان باشید. طبیعت استان به کمک شما نیازمند است. فعالیت 1ـــــ مزایای مناطق حفاظت شده را بنویسید. 2ـــــ موارد اهمیت تالاب ها را ذکر کنید. جغرافیای طبیعی استان 37 جدول3ــ1ــ مناطق حفاظت شده و شکار ممنوع استان توضیحاتمساحت به هکتارنام منطقهمناطق پنج گانهردیف ــــــپارک ملی1 شامل غار خفاش، چشمه 1400آثار طبیعی ملی دهلرانآثار طبیعی ــ ملی2 قیر و آب گرم ــــــپناهگاه حیات وحش3 4 مناطق حفاظت شده شهرستان ایلام33000مانشت و قلارنگ شهرستان مهران50000کولک شهرستان آبدانان30000دینارکوه شهرستان دره شهر20000کبیرکوه شهرستان ایلام5000بینا، بیجار و چکرمناطق شکار ممنوع5 بیشتر بد ا نیم تالاب سیاب درویش: این تالاب در جنوب غربی ملکشاهی واقع شده است. مساحت آن در حدود چهار )4( هکتار، حداقل درجه حرارت 14 درجه سانتی گراد و میانگین بارندگی سالانهٔ آن بیش از 600 میلی متر است. تالاب دارای آب دائمی است و شکل آن دایره ای می باشد. شکل 61 ــ1ــ تالاب سیاب درویش شکل 62 ــ1ــ تالاب چکر باولی 38 اهمیت تالاب ها: تالاب ها به منزلهٔ سرمایه های ارزشمند، وظیفهٔ تنظیم آب های زیرزمینی در محیط پیرامون، تعدیل آب و هوای محلیّ، صید ماهیان، تأمین منابع تعلیف دام و… را به عهده دارند. معادن استان استان ایلام با دارا بودن 11 درصد گاز و 6 درصد نفت )تولید روزانه 156 هزار بشکه( کشور سومین استان تولیدکنندهٔ نفت و گاز در کشور به شمار می رود. بانکول و هلیلان کبیرکوه، بیجار، سمند، تنگ بیات، چنگوله، استان شامل چشمهٔ خوش، گاز و نفت میدان های مهم ترین می باشد.بزرگ ترین میدان نفتی غرب کشور، میدان نفتی اناران با ذخیرهٔ بیش از یک میلیارد بشکه نفت قابل بهره برداری است. عمدهٔ با ایجاد پالایشگاه نفت و با توجه به وفور مادهٔ خام نفت، نفت استان از طریق چندین رشته لوله به استان خوزستان انتقال می یابد. پتروشیمی در استان می توان گام های بلندی در جهت صنعتی کردن و اشتغال زایی برداشت. شکل 64 ــ1ــ نیمرخ طولی چاه های نفتی و سازنده های زمین شناسی در استانشکل 63 ــ1ــ لولۀ نفتی میدان چشمه خوش دهلران ــ اهواز بیشتر بد ا نیم اولین چاه نفت جهان در سال1237 شمسی در عمق بیست و یک متری در پنسلوانیای آمریکا کشف شد. اولین چاه ایران در شهر مسجد سلیمان در سال 1287 به نفت رسید. این چاه 360 متر عمق داشت که از آن روزانه 36000 لیتر نفت استخراج می شد. این چاه به »چاه شمارهٔ یک« معروف است و هم اکنون به صورت موزه تحت نظارت شرکت ملی مناطق نفت خیز جنوب قرار دارد. جغرافیای طبیعی استان 39 چشمه های آب گرم در دامنه های جنوبی سیاه کوه، ده ها چشمهٔ آب گرم با قدرت آبدهی 400 لیتر در ثانیه به وجود آمده است . با توجه به اینکه درجه حرارت آب این چشمه به 41 درجه می رسد جزءِ چشمه های آب گرم است. منطقه از لحاظ مطالعات زمین شناسی برای جغرافی دانان و زمین شناسان دارای اهمیت بوده و خواص چشمه های آب گرم برای درمان امراض پوستی و روماتیستی مناسب است. بیشتر بد ا نیم شکل 66 ــ1ــ چشمه های آب گرم دامنۀ سیاه کوهشکل 65 ــ1ــ چشمۀ قیر و نفت دامنۀ سیاه کوه فعالیت 1- با مشورت با دبیر خود رابطۀ بین گسل و چشمۀ قیر را بنویسید. 2- دلایل گرم بودن آب چشمه های آب گرم را بنویسید. در اکثر نواحی جهان که در معرض فعالیت های شدید تکتونیکی قرار دارند، چشمه های آب گرم فعالیت دارند. این آب قدر هر دارد. بستگی می کند، عبور آنها از آب که زمین شناسی و ساختمان نوع به این چشمه ها حرارت چشمه ها به مناطق عمیق تر نفوذ کند و سرعت رسیدن به سطح بیشتر باشد، دمای آب بالاتر است. وجود گسل ها و شکستگی ها در دامنه های تاقدیس عامل به وجود آمدن چشمه های آب گرم هستند. 40 در استان فعالیت های آتشفشانی رخ نداده و به همین دلیل ذخایر معدنی فلزی استان )آهن، مس، طلا و…( ناچیز است. ذخایر غیر فلزی استان شامل گچ، سنگ آهک ) ماده اولیه سیمان(، دولومیت، بیتومین ) قیر طبیعی(، سنگ ساختمانی، سلیستن و… است. شکل 67 ــ1ــ معادن استان بیشتر بد ا نیم دارای مناطق مستعد ازجمله آبدانان بولی مهران، مناطق دهلران، برآورد می شود. نامحدود آن ذخایر گچ: ظرفیت گچ است. تولیدات کارخانه گچ دهلران جزء گچ های مرغوب کشور به شمار می آید. آهک: ظرفیت عظیم آهک در استان ایلام در مناطق هلیلان ایلام آبدانان و مهران قابل توجه است. کارخانهٔ سیمان ایلام و دهلران جهت استفاده از این معادن احداث شده است. سلیستن در مناطق دهلران و آبدانان وجود دارد که در صنعت و حفاری های نفتی استفاده دارد. جغرافیای طبیعی استان 41 بیتومین یا قیر طبیعی با ارزش ترین مادهٔ معدنی است که در هلیلان ایلام، ایوان، دهلران و ملکشاهی به وفور یافت می شود. سنگ های ساختمانی چون مرمریت، سنگ آهک، گچ و… در سطح استان فراوان است. فعالیت در اطراف محل سکونت شما چه معادنی وجود دارد و چه تأثیری در ساختار زندگی مردم دارد؟ شکل 68 ــ1ــ کارخانۀ سیمان ایلام 42 مخاطرات طبیعی استان الف( سیل: استان ایلام به دلیل قرار گرفتن در دامنه های پرشیب زاگرس، نوع خاک، کمبود پوشش گیاهی، بارش باران های رگباری در اوایل بهار و پاییز در برخی مناطق، سیل های عظیمی به وقوع می پیوندد. مخاطرات طبیعی و مسائل زیست محیطی استاندرس 5 فعالیت آیا در محل زندگی شما سیل اتفاق افتاده است؟ به نظر شما علت وقوع آن چیست؟ بیشتر بد ا نیم میزان کل فرسایش به دلیل از بین بردن مراتع و جنگل های استان سالانه حدود 47میلیون تن است که معادل تخریب 10هزار هکتار زمین زراعى است. شکل 69 ــ1ــ فرسایش خاک به وسیلۀ رواناب در استان جغرافیای طبیعی استان 43 فعالیت بیشتر را بارندگی ها آخرین و استان،اولین ساکنان چرا عامل ایجاد سیل می دانند؟ ……………………………………………… ……………………………………………… ……………………………………………… با توجه به این که اکثر روستا ها و شهرهای استان در حاشیهٔ رودها، مخروطه افکنه و دشت های سیلاب گیر استقرار یافته اند، خطر وقوع سیلاب همواره وجود دارد. بر اساس آمار موجود بیشترین خطر وقوع سیل در شهرستان های دهلران و مهران به دلیل تمرکز و بهم پیوستن آبراهه ها بوده است. شکل 70ــ1ــ نقشۀ پراکندگی خطر سیلاب در استان 44 با توجه به )شکل 70ـــــ1( بیشترین خطر سیلاب در چه شهرستان هایی وجود دارد؟ با توجه به شکل روبه رو هدف از ایجاد آب بند را بنویسید. ……………………………………………… ……………………………………………… ……………………………………………… ……………………………………………… ……………………………………………… فعالیت بیشتر بد ا نیم از بعد اتمسفر، در گازهای موجود و سایر گازکربنیک میزان اقلیمی و گرم شدن کرۀ زمین: تغییرات انقلاب صنعتی افزایش یافته است. با افزایش گاز کربنیک، و گرم شدن کرهٔ زمین شرایط هیدرولوژی از قبیل بارندگی، درجه حرارت و تبخیر و تعرق تغییر می کند که به تبع، وقوع یا عدم خشک سالی نیز قابل بررسی است. ب( تغییرات اقلیمی و پیامدهای آن در استان ــ کاهش بارندگی در ده سال اخیر در استان ــ کاهش سطح آب های زیرزمینی و خشک و کم آب شدن چشمه ها و رودهای استان ــ کاهش تعداد روزهای سرد و ابری ــ خشک شدن جنگل های بلوط و بنه و سایر گونه های درختی آیا می توانید موارد دیگر را ذکر کنید؟ پ( خشک سالی: با توجه به شرایط آب و هوایی، تغییرات اقلیمی در استان منجر به وقوع خشک سالی می شود. در سال های اخیر خشک سالی باعث کم شدن آب پشت سدها، خشک شدن چشمه ها و نیز از بین رفتن محصولات کشاورزی و خشک شدن جنگل و مراتع استان شده است. خشک سالی در نواحی جنوب و غرب استان شدیدتر است. با توجه به تغییرات اقلیمی دوره های خشک سالی ممکن است طولانی مدت باشد. جغرافیای طبیعی استان 45 بیشتر بد ا نیم اقدامات قبل از بروز خشک سالی ــ ایجاد سد و عملیات آبخیزداری برای تقویت سفره های زیرزمینی ــ ساخت کانال و هدایت رودها و نهرها به مناطق مستعد خشک سالی ــ برنامه ریزی برای کنترل خشک سالی و کاهش اثرات مخرب آن ــ بیمهٔ خشک سالی، آموزش همگانی و اصلاح الگو های کشاورزی ت( فرسایش بادی )بیابانی(: در مناطقی از استان با مساحت 424518هکتار )21 درصد از اراضی استان( خطر بیابان زایی و ـ حسن قندی در شهرستان دهلران می باشد. ـ ابوغویر ـ شکل گیری ماسه های روان وجود دارد.فرسایش بادی شامل مناطق عین خوش ـ به علت فقر پوشش گیاهی و همجواری با بیابان های عراق و عربستان و تبخیر شدید، پدیده بیابان زایی در حال گسترش است. به نظر شما در استان ایلام در زمینه بیابان زدایی چه اقداماتی انجام گرفته است؟ شکل 71ــ1ــ درصد وسعت شهرستان های در خطر بیابان زایی شکل 72ــ1ــ نقشه مناطق در معرض خطر فرسایش بادی استان ایلامآبدانانمهراندهلران 0 10 20 30 40 50 60 70 46 شکل 74ــ1ــ طرح بیابان زدایی دشت عباسشکل 73ــ1ــ فرسایش بادی در ماسه زارهای بیابانی استان بیشتر بد ا نیم نواحی بیابانی استان منبع بزرگ انرژی خورشیدی و بادی به حساب می آید و محل مناسبی برای پرورش شتر و شتر مرغ است ث( زلزله: استان ایلام در مناطق با خطر زلزله خیزی متوسط قرار گرفته است و زلزلهٔ ویرانگری در استان رخ نداده است. شکل 75ــ1ــ نقشۀ گسل های استان ایلام جغرافیای طبیعی استان 47 بیشتر بد ا نیم درهم را آنها می آید، فرود مبلمان و اشیاء بر روی که می شوند، وزن سقف تخریب که ساختمان ها هنگامی می کوبد و فضای خالی ای را در کنار آنها ایجاد می کند. هر اندازه اشیاء بزرگ تر و محکم تر باشند، احتمال زنده ماندن افرادی که به آن پناه می برند، بیشتر می شود. پس هنگام وقوع زلزله در کنار اجسام سنگین پناه بگیرید. دلایل عدم وقوع زلزله های مخرب در استان عبارت اند از: 1ــ کوتاه بودن طول خطوط گسل در استان )کمتر از 20کیلومتر( که در نتیجه میزان انرژی آزاد شده کم است. 2ــ جنس سنگ کوه های استان رسوبی )آهک و گچ( است و قسمت اعظم فشار به وسیلهٔ لایه های رسوبی جذب می گردد. شکل 77ــ1 ــ نقشۀ پهنه بندیشکل 76ــ1ــ گسل سیاه کوه )طول 7 کیلومتر( 48 بیشتر بد ا نیم مناطق زلزله خیز استان فعال ترین خط گسل استان، )شکل 75ــ 1( در جنوب شهرستان دهلران )از روستای جلیزی شروع می شود و تا مرز عراق( به طول 40 کیلومتر ادامه می یابد. آخرین فعالیت این شکستگی مربوط به شهریور 1387 می باشد که بیش از بیست بار زمین در طی چندین هفته لرزید. این گسل دارای دوره های بازگشت 30 ساله، با بزرگی حداکثر 5/5 ریشتر بوده است. فعالیت با توجه به )شکل 77ـــــ1( بیشترین میزان لرزش در چه شهرستانی است؟ ج( زمین لغزۀ استان : زمین لغزه یکی از مخاطرات طبیعی در استان به شمار می آید. در صورت شناسایی کانون های زمین لغزش و تهیهٔ نقشه های خطر می توان با ارائهٔ راهکارهای مناسب مانع ایجاد خسارات بیشتر شد. یکی از بزرگ ترین زمین لغزه های جهان با مساحت بیش از 60 کیلومتر مربع در شهرستان دره شهر )محدوده گرزلنگر ــ مرادآباد( رخ داده است . لغزش: حرکت و جابه جایی یکپارچهٔ بخشی از مواد سخت دامنه بر روی سطح نرم را، لغزش می گویند. شکل 78ــ1 جغرافیای طبیعی استان 49 عواملی همچون وجود آب های روان جریان های سیلابی و زلزله در تشدید این پدیده مؤثر است. از دیگر زمین لغزه های استان می توان به لغزش سنگ سفید در شیروان چرداول، شتر مل چوار و کوه نخجیر در صالح آباد… اشاره نمود. بیشتر بد ا نیم به نام جایى در چوار شهر نزدیکى چوار: شترمل لغزه زمین چوار رودخانه روی بر لغزش زمین است. داده رخ پدیده این شترمل سدی طبیعی ایجاد نموده اما رودخانه با برش دادن لایه هاى آهک، تنگه در جذاب رویدادهاى از یکى پدیده این است. کرده ایجاد را عمیق زمین شناسی است. به نظر شماپدیدهٔ زمین لغزه چه تفاوتی با زمین لرزه دارد؟ مسائل زیست محیطیِ استان باعث نفت، و چاه های گچ، سیمان کارخانه های آلودگی به شهرها، روستا ها از مهاجرت روند سریع رشد جمیعت شهری، افزایش پس ماند ها، پساب ها و زباله شده است. لذا آلودگی آب در محیط های مختلف قابل مشاهده است. الف( آلودگی هوای استان شکل 79ــ1ــ تصاویر ماهواره ای گرد وغبار در استان های جنوب و غرب کشور لغزش شترمل چوار 50 علل آلودگی هوای استان 1( عوامل طبیعی )گرد و غبار(: هوای منطقه در همهٔ فصول به خصوص از ماه اردیبهشت به طور متناوب تحت تأثیر پدیدهٔ گرد وغبار قرار می گیرد. در ده سال گذشته این پدیده در سطح استان بسیار گسترده شده است. شهرهای دهلران و مهران به علت ارتفاع کم و همجواری با بیابان های عراق و عربستان در معرض آسیب بیشتری قرار دارند. مهم ترین دلایل ایجاد گرد و غبار دراستان عبارت اند:  گرد و غبار بیابان های عربستان، عراق و سوریه  کمبود طر ح های بیابان زدایی کشورهای همسایه و پی آمد جنگ های منطقهٔ خلیج فارس  خشک سالی های اخیر و فرسایش بادی در دشت های جنوبی استان آیا می توانید موارد دیگری را ذکر کنید؟ شکل 80 ــ1ــ توفان خاک ــ دهلران آجر، موتوری، دودکارخانه های گچ، سیمان، نقلیهٔ از وسایل عبارت اند انسانی آلایندهٔ منابع مهم ترین انسانی: 2( عوامل چاه های نفتی و… . فعالیت آیا به نظر شما پدیدۀ وارونگی دما و آلودگی هوا در شهر ایلام اتفاق می افتد؟ دلایل آن را ذکر کنید؟ بیشتر بد ا نیم توفان و گرد و غبار یازدهم اردیبهشت 1387 شهر دهلران را درنوردید. غلظت غبار به اندازه ای بود که شهر برای مدتی کاملاً تاریک شد و چند سانتی متر خاک بر روی زمین رسوب کرد )شکل 73ــ1(. جغرافیای طبیعی استان 51 از دیگر موارد آلودگی می توان به چاه های نفتی استان اشاره کرد که در تمام طول سال گاز آنها در حال سوختن است. شکل 81 ــ1ــ منابع آلوده کنندۀ محیط در استان فعالیت 1ـــــ به نظر شما مهم ترین راه های کاهش گرد و غبار در استان ایلام چیست؟ 2ـــــ روش های صحیح دفع زباله های شهری و روستایی را با کمک از دبیر خود ذکر کنید. 3ـــــ نظر خود را در مورد شکل زیر بنویسید؟ .............................................................................. 52 ب( آلودگی آب های استان: آب های سطحی استان به شدت در معرض انواع آلودگی قرار دارند. به دلیل استقرار شهرها و روستا های استان در مجاورت رودها و نبود سیستم تصفیهٔ فاضلاب آب های سطحی آلوده می شوند. از دیگر موارد آلودگی آب می توان به استفاده از سموم و آفات کشاورزی و ریختن مواد سمی در آب توسط افراد ناآگاه و آلودگی نفتی اشاره کرد. شکل 82 ــ1ــ آلودگی رود های استان بیشتر بد ا نیم 15 خرداد روز جهانی محیط زیست نام گذاری شده زیست محیط هفته به عنوان تا 21خرداد ایران 15 در زیست محیط روز جهانی به مناسبت پاکسازی به به محیط زیست، یک روز را با همکاری مدرسهٔ خود و احترام است. دبیر گرامی و دانش آموز عزیز طبیعت اختصاص دهید. فصل ششم شکوفایی استان ایلام پس از پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی شکوفایی استان پس از پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی 135 کارخانۀ سیمان ایلام 136 اقتصادی، تمام عرصه های در جانبه همه پیشرفت های و تحول اسلامی، مقدس جمهوری نظام از دهه از گذشت سه پس عمرانی، فرهنگی، صنعتی و… در استان ایلام به وجود آمده است. در این درس به مهم ترین دستاوردها در سه بخش کشاورزی، صنعت و خدمات در استان اشاره می شود. الف( دستاوردهای بخش کشاورزی 1ــ اجرای طرح های توسعهٔ منابع آب به ویژه احداث سدهای مخزنی و انحرافی مانند سد چم گردلان، سیمره، کنگیر، دویرج، گلان و شبکه های آبیاری و زهکشی 2ــ اجرای طرح حفاظت از آب و خاک، کنترل و پخش سیلاب و تغذیهٔ مصنوعی 3ــ آموزش استفادهٔ بهینه از آب و عملیات صحیح زراعی و آموزش از طریق رسانه های گروهی 4ــ استفاده از سد عظیم کرخه و انتقال آب آن به نواحی جنوب استان دستاوردهای انقلاب اسلامی در استاندرس 14 شکل1ــ6 ــ مقایسۀ میزان تولیدات بخش کشاورزی در سال های 1389 و 1357 5 ــ استفاده از شیوه های جدید آبیاری از جمله آبیاری قطره ای و تحت فشار 6 ــ تسطیح و یکپارچه سازی اراضی زراعی تولیدات دامی محصولات باغی گیاهان جالیزی گندمجوبرنجذرت سال 1357سال 1389 50000 100000 150000 200000 250000 300000 350000 400000 ٠ شکوفایی استان پس از پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی 137 7ــ تأسیس ایستگاه های هواشناسی سینوپتیک و باران سنجی در بعضی از نقاط استان جهت مقابله با خشکسالی 8 ــ توسعهٔ کشت گلخانه ای جهت صرفه جویی در آب و افزایش محصولات کشاورزی 9ــ احداث و توسعهٔ مراکز دامپروری صنعتی 10ــ احداث و توسعهٔ مراکز مرغداری، زنبور داری و توسعهٔ شیلات 11ــ اسکان و توسعهٔ اجتماعی و اقتصادی عشایر فعالیت گروهی به نظر شما کدام یک از فعالیت های ذکر شده در محل زندگی شما انجام گرفته است؟ ب( دستاوردهای بخش صنعت 1ــ احداث کارخانهٔ سیمان در شهرستان سیروان و دهلران 2ــ راه اندازی 114واحد کارگاه تولید مصالح ساختمانی 3ــ احداث پالایشگاه گاز ایلام در بخش چوار 4ــ احداث مجتمع پتروشیمی ایلام در بخش چوار 5 ــ احداث 8 شهرک صنعتی جهت تولید و اشتغال زایی 6 ــ احداث و بهره برداری از سد و نیروگاه سیمره در شهرستان دره شهر 7ــ احداث صنایع تبدیلی وابسته به بخش کشاورزی 8 ــ اکتشاف و استخراج نفت از چاه های مرزی کشور در تنگ بیجار، چنگوله، بیات و چشمه خوش و موسیان شکل 2ــ6 ــ برخی دستاوردهای صنعتی استان 138 در شهرستان محل زندگی شما چه طرح هایی در بخش صنعت و معدن انجام گرفته است؟ ج( دستاوردهای بخش خدمات انجام گرفته است، که اقدامات گسترده ای جهت رفع محرومیت در سطح استان انقلاب شکوهمند اسلامی پیروزی از پس مهم ترین آنها به شرح زیر است: 1ــ توسعهٔ خدمات روستایی )راه، آب، برق و…( 2ــ احداث و توسعهٔ فرودگاه شهدای ایلام 3ــ توسعهٔ شبکه های ارتباطی زمینی و هوایی فعالیت گروهی شکل 3ــ6 ــ برخی دستاوردهای راه سازی استان شکوفایی استان پس از پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی 139 4ــ ایجاد و توسعهٔ مراکز آموزش عالی از جمله دانشگاه های ایلام، پیام نور، آزاد اسلامی، علمی و کاربردی و مراکز فنی و حرفه ای و… 5 ــ احداث و گسترش پایانه و بازارچه مرزی مهران بیشتر بد  ا  نیم ایجاد و مرز این در عراق و ایران توریستی و تجاری روابط ایجاد و مهران مرزی گمرک بازگشایی با زیرساخت های بزرگراه کربلا، پایانه و بازارچهٔ مرزی و… امکان مسافرت گردشگران مذهبی دو کشور ایران و عراق فراهم شد. که در مقایسه با سایر مرزهای کشور، مهران با بیش از 24درصد تردد گردشگر بالاترین سهم را دارد. 6ــ احداث هتل و رستوران برای توسعهٔ گردشگری در سطح استان 7 ــ توسعهٔ مراکز فرهنگی، هنری، مذهبی و ورزشی 8 ــ توسعهٔ مخابرات و رادیو و تلویزیون 9ــ تأسیس و گسترش مراکز بهداشتی ــ درمانی، بیمارستان ها، آزمایشگاه ها، داروخانه ها و… 10ــ گسترش چشمگیر فعالیت های آموزشی، تأسیس مدارس در کلیهٔ مقاطع تحصیلی 11ــ عمران شهری و توسعهٔ خدمات شهری 12ــ گسترش صنعت گردشگری و ترمیم آثار تاریخی شکل ٤ــ6 ــ مقایسۀ طول راه های ارتباطی استان در سال های ١٣57 و ١٣89 آزاد راهبزرگراهراه اصلیراه فرعیراه روستاییراه مرزی 0 200 ٤00 600 800 1000 1200 1400 1600 1800 سال 1357سال 1389 2000 کیلومتر 140 13ــ توسعهٔ مناطق حفاظت شده )مانشت، قلارنگ، کبیرکوه و…( 14ــ توسعهٔ فرهنگ زیست محیطی 15ــ ایجاد انجمن ها و نهادهای زیست محیطی )سازمان مردم نهاد شنه پای زمین ٭ و…( ٭ بیشتر بد  ا  نیم زیست محیط طرفداران از گروهی توسط 1387 سال در که است، زمین نگهبان معنی به زمین پای شنه زمینه در و داده انجام بلوط احیای جنگل های برای زیادی فعالیت های نهاد این تاکنون و شد تأسیس استان در اطلاع رسانی و آموزش های زیست محیطی فعالیت می کند. آیا ادارۀ راه و ترابری در شهرستان شما دربارۀ توسعۀ شبکه ارتباطی )تونل، بزرگراه و…( اقداماتی انجام داده است؟ مکان آنها را یادداشت و در کلاس ارائه کنید.   فعالیت شکل 5 ــ6 شکوفایی استان پس از پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی 141 مهم ترین مشکلات و محدودیت ها بر سر راه توسعۀ استان انزوای جغرافیایی و وجود موانع کوهستانی در استان ضعف شدید شبکهٔ حمل و نقل برون و درون استان توسعه نیافتگی بخش صنعت و معدن متناسب با قابلیت های استان عدم به کارگیری نیروی انسانی متخصص در بخش های اقتصادی سنتی بودن بخش کشاورزی، کوچکی و پراکندگی اراضی زراعی در بیشتر بخش های استان چشم انداز آیندۀ استاندرس 15 فعالیت گروهی به کمک دبیر خود موارد دیگری را از محدودیت های موجود بر سر راه توسعه استان بنویسید. چشم انداز آیندۀ استان با توجه به توانمندی های استان در بخش های مختلف اهداف توسعه در بخش کشاورزی: با توجه به نقش محوری کشاورزی در توسعهٔ اقتصادی استان، مهم ترین اهداف آن عبارت اند از: 1ــ نوین سازی بخش کشاورزی 2ــ توسعهٔ آموزش و ترویج کشاورزی 3ــ مهار، ذخیره سازی و انتقال آب برای تبدیل اراضی مستعد دیم به کشت آبی 4ــ اصلاح و یکپارچه سازی اراضی 5 ــ توسعهٔ کشت گلخانه ای و ترویج و توسعه آبزی پروری صنعت و معدن 1ــ توسعهٔ فعالیت های صنعتی با تأکید بر صنایع مرتبط با نفت و گاز و صنایع معدنی 2ــ ایجاد صنایع تبدیلی بخش کشاورزی 3ــ نهادینه سازی بهره وری و افزایش آن در بخش های اقتصادی و عوامل تولید 4ــ سرمایه گذاری بخش دولتی و جلب مشارکت بخش های خصوصی در فعالیت های صنعتی و معدنی 5 ــ توسعهٔ صنایع غذایی و تبدیلی کشاورزی، نساجی و پوشاک، شیمیایی و سلولزی 6 ــ توسعهٔ شهرک های صنعتی استان 142  با توجه به قابلیت های شهرستان محل زندگی خود، توسعۀ کدام یک از فعالیت های بخش صنعت و معدن را پیشنهاد می کنید؟ محیط زیست 1ــ حفظ و صیانت از منابع طبیعی آسیب پذیر استان 2ــ گسترش آموزش های عمومی جهت حفظ محیط زیست و دستیابی به توسعهٔ پایدار 3ــ توسعه و حمایت از سازمان های زیست محیطی مردم نهاد گردشگری 1ــ توسعه و تجهیز فضاها و امکانات گردشگری، رفاهی و قطب های گردشگری 2ــ حفظ و احیای آثار فرهنگی و تاریخی 3ــ گسترش فعالیت های گردشگری با تأکید بر گردشگری فرهنگی و جهانگردی مذهبی و راهیان نور بازرگانی و راه و ترابری 1ــ گسترش و بهسازی شبکه های ارتباطی داخل استان 2ــ تجهیز شبکهٔ حمل و نقل ریلی، زمینی و هوایی با توجه به موقعیت استان و ارتباط با کشور عراق جهت حمل مسافر و ترانزیت کالا 3ــ گسترش فعالیت های بازرگانی، با تأکید بر مبادلات مرزی با کشور عراق آموزش 1ــ توسعهٔ کمی و کیفی فعالیت های آموزشی در آموزش و پرورش 2ــ دستیابی همگانی به آموزش ابتدایی و ترویج و بهبود برابری جنسیتی و توانمندسازی زنان 3ــ توسعهٔ آموزش عالی با توجه به نیاز و توانمندی های استان بهداشت و درمان 1ــ احداث بیمارستان تخصصی و فوق تخصصی در مرکز استان 2ــ توسعهٔ کمی و کیفی بهداشت و درمان و مراکز تخصصی در استان تربیت بدنی 1ــ گسترش و توسعه فضاهای ورزشی استان 2ــ ارتقای نقش ورزش در تأمین سلامت جسمی و روحی و تقویت توانمندی های افراد و گروه های اجتماعی 3ــ گسترش ورزش های همگانی، قهرمانی و حرفه ای استان نکات مهم درس را خلاصه کنید: ………………………………… ………………………………… ………………………………… فعالیت شکوفایی استان پس از پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی 143 شکل 6 ــ6 ــ نقشۀ گردشگری استان ایلام 34 0 0́ 0́ ́ N 33 0 0́ 0́ ́ N 32 0 0́ 0́ ́ N 48 0 0́ 0́ ́ E 47 0 0́ 0́ ́ E 46 0 0́ 0́ ́ E 45 0 0́ 0́ ́ E 32 0 0́ 0́ ́ N 33 0 0́ 0́ ́ N 34 0 0́ 0́ ́ N 45 0 0́ 0́ ́ E 46 0 0́ 0́ ́ E 47 0 0́ 0́ ́ E 48 0 0́ 0́ ́ E 144 مراتب ایلام استان شناسی کتاب مؤلفان گروه تشکر و قدردانی خود را از شورای برنامه ریزی گروه جغرافیای دفتر برنامه ریزی و تألیف کتاب های درسی، گروه پژوهش و تحقیقات، گروه پیشنهادهای و نظرات ارائه با که کسانی کلیهٔ و استان آموزشی گروه های و فناوری سازنده خود ما را در تدوین این کتاب یاری کرده اند، اعلام می دارد. همچنین از همکاری و مساعدت ادارات و سازمان های زیر، صمیمانه قدردانی می شود. 1ــ استانداری استان ایلام 2ــ اداره کل آموزش و پرورش استان ایلام 3ــ اداره کل هواشناسی استان ایلام 4ــ اداره کل صنایع و معادن استان ایلام 5 ــ اداره کل راه و ترابری استان ایلام 6 ــ اداره کل جهاد کشاورزی استان ایلام 7ــ اداره کل منابع طبیعی استان ایلام 8 ــ اداره کل امور آب استان ایلام 9ــ اداره کل گمرک استان ایلام 10ــ اداره کل ایران شناسی استان ایلام 11ــ بنیاد حفظ و نشر ارزش های دفاع مقدس 12ــ سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان ایلام 13 ــ سازمان امور عشایری استان ایلام تقدیر و تشکر جغرافیای انسانی استان 53 فصل دوم جغرافیای انسانی استان ایلام 54 جغرافیای انسانی استان 55 براساس آخرین تقسیمات کشوری در سال ١3٩١، این استان دارای ٩ شهرستان، ٢١ بخش، ٢3 شهر و40 دهستان است. تقسیمات سیاسی استاندرس 6 شکل 1ــ2ــ نقشۀ تقسیمات سیاسی استان ایلام به تفکیک شهرستان و بخش فعالیت با در سال 1387 استان از بخش های 6ــ2( کدام یک و )1ــ2 تقسیمات سیاسی شکل نقشۀ به توجه با تصویب هیئت وزیران از مهران جدا شد و به شهرستان تبدیل گردید؟ بیشتر بد ا نیم ایلام در سال 1316 جزء استان پنجم یعنی کرمانشاه بود. در سال 1343 به فرمانداری کل تبدیل شد و در سال 1353 به علت موقعیت مهم سیاسی و مرزی به صورت استان درآمد. 56 بیشتر بد ا نیم وسعت شهرستان کیلومتر مربع آبادی های دارای سکنه )تعداد( مرکز دهستانمرکز بخشبخش جمعیتشهردهستان 216598ایلام ده پایینایلاممرکزی میش خاص چالسرا 160355ایلامجعفرآباد ارکوازیچوارچوار بولی مورت 5669چوارگنجوان 238563آبدانان ماسبیآبدانانمرکزی جابرانصار انجیره 21934آبدانانهفت چشمه مورموریمورموریکلات آب انار مورموری 3523مورموریآب انار چم کبودسراب باغسراب باغ سراب باغ هزارانی 2331سراب باغسراب باغ 903/469ایوان سرابایوانمرکزی نبوت سراب 27883ایواننبوت کلانزرنهزرنه زرنه کلان 2926زرنهترن 148099دره شهر ارمودره شهرمرکزی زرین دشت ارمو 18400دره شهردشت آباد علیا دوستانبدرهبدره هندمینی ولی عصر 3784بدرهچشمه شیرین کولکنیماژینماژین ماژین گدارنمک ــــمیدان خلف جدول 1ــ2ــ تقسیمات سیاسی استان ایلام ــ آبان ماه 1388 جغرافیای انسانی استان 57 وسعت شهرستان کیلومتر مربع آبادی های دارای سکنه )تعداد( مرکز دهستانمرکز بخشبخش جمعیتشهردهستان 6811127دهلران ٢83٢0دهلرانبیشه درازاناراندهلرانمرکزی سیدابراهیمپهلهزرین آباد سیدناصرالدین بردی پهله 2288میمه 4426پهله موسیانموسیان ابوغریو دشت عباس نهرعنبر ابوغریو دشت عباس 3089موسیانبره بیجه شیروان 2236231چرداول سرآبلهمرکزی آسمان آباد شباب بیجنوند آسمان آباد شباب بلاوه تر سفل 9804سرابله 5908آسمان آباد لومارشیروان کارزان زنگوان لومار چشمه پهن سرتنگ مله ماران لومار 2714لومار زردلانشرکت توحیدهلیلان هلیلان پیازآباد شهرک توحید شهرک 642توحید 2020ملکشاهی شوهانملکشاهیمرکزی چمزی دول کبود خوشادول گنبد پیرمحمد 14334ملکشاهی 4218دلگشاه گچیمهرگچی کبیرکوه مهر 1238مهر قلعه جوق 214612مهران 13276مهراناسلامیهمحسن آبادمهرانمرکزی 1956صالح آبادریکاهجدان دشتصالح آبادصالح آباد 58 1ـــــ تقسیمات سیاسی شهرستان محل زندگی خود را با توجه به شکل تکمیل کنید. فعالیت روستادهستانشهربخششهرستان جغرافیای انسانی استان 5٩ شیوه های زندگی در استاندرس 7 در استان ایلام با توجه به شرایط آب و هوایی و محیط مساعد طبیعی از قدیم سه نوع شیوهٔ زندگی: کوچ نشینی، روستانشینی و شهرنشینی شکل گرفته است. زندگی کوچ نشینی در استان استان ایلام به دلیل داشتن پوشش گیاهی و آب و هوای متنوع، از گذشتهٔ دور شرایط مساعدی را برای زندگی کوچ نشینی فراهم کرده است. 60 با اجرای سیاست اسکان عشایر تحولات اجتماعی، توسعهٔ شهرها و روستاها و مشکلات محیطی مانند خشک سالی این شیوهٔ زندگی رو به کاهش است. جمعیت عشایری استان با تعداد ٩736 خانوار و 5٩4٢5 نفر، ١١ درصد از جمعیت استان را تشکیل می دهند. به از دشت ها یعنی کوچ ییلاق و قشلاق کوتاه است. کوچ ها در داخل استان و عمدتاً عمودی است، بین در استان فاصلهٔ ارتفاعات و برعکس انجام می گیرد. استان ایلام هر ساله در مراتع قشلاقی پذیرای ایلات معروف بیرانوند، زنگنه و زوله و جمیر از استان های مجاور می باشد. اقتصاد عشایر استان: اصلی ترین فعالیت جامعهٔ عشایر دامداری است که وجه غالب حیات اقتصادی خانواده های عشایری استان را تشکیل می دهد. عشایر استان با »١/3٩6/48٢« رأس دام 56 درصد از کل دام استان را در اختیار دارند و با تولیدات دامی و برخی از صنایع دستی خاص نقش قابل توجهی در اقتصاد استان ایفا می کنند. عشایر رمه گردان: در این شیوه دام ها معمولاً توسط چوپان جهت چرا به مرتع برده می شوند. الگوهای زندگی عشایری در عشایر اسکان یافته: این گروه از عشایر به صورت داوطلبانه و با هدایت دولت در مکان مناسب و به طور دائم سکونت داشته و به فعالیت دامداری می پردازند. عشایر کوچنده: این گروه بین دو قلمرو گرمسیری ــ سردسیری در محدودۀ جغرافیایی استان جابه جا می شوند. شکل 2ــ2 شکل 4ــ2ــ صنایع دستی عشایر استان ایلامشکل 3ــ2ــ محصولات و تولیدات عشایر استان جغرافیای انسانی استان 6١ فعالیت جدول زیر را کامل کنید: ویژگی فرهنگی ــــــ اجتماعیفعالیت اقتصادیمشکلات زندگیشیوۀ زندگی کوچ‌نشینی زندگی روستایی پراکندگی نحوهٔ بوده اند. در روستاها ساکن استان از جمعیت )١٩٩3٢7نفر( طبق سرشماری سال ١3٩0، 35/74 درصد سکونتگاه های روستایی استان متأثر از شرایط جغرافیایی استان بوده است. به شکل 5ــ٢ توجه کنید، اغلب سکونتگاه های روستایی استان ایلام در کدام نواحی استقرار یافته اند؟ چه عواملی در نحوهٔ استقرار سکونتگاه های روستایی نقش بیشتری داشته اند؟ تحولات سیاسی، اجتماعی و اقتصادی دو دههٔ گذشته در کشور منجر به اهمیت یابی نواحی غربی و جنوبی همجوار با کشور عراق شده است؛ به نحوی که در آن نواحی جمعیت روستاها نسبت به گذشته بیشتر شده و اسکان دوبارهٔ جمعیت روستایی را به دنبال داشته است. شکل 5 ــ2ــ نقشۀ پراکندگی روستاها در استان ایلام 6٢ جدول2ــ2ــ مقایسۀ تعداد و جمعیت روستاها در سه دهستان استان بیش از دهستان 1000نفر 500 تا 999نفر 100تا 499 خالی از کمتر از 49نفر50 تا99 نفرنفر سکنه دارای تعداد جمعسکنه کل جمعیتخانوار 04504313166224037دهستان نهر عنبر 21142112021203611004دهستان شباب 00737317203631646دهستان بولی 2ـــــ2 و اطلاعات جدول رابطه ای بین موقعیت جغرافیایی دهستان های مورد مطالعه در شکل 6 ـــــ2 چه وجود دارد؟ نتایج خود را در دو سطر بنویسید. 1ـــــ …………………………………………………………………………………………… 2ـــــ …………………………………………………………………………………………… شکل 6 ــ2ــ نقشۀ تقسیمات سیاسی بر حسب دهستان فعالیت جغرافیای انسانی استان 63 شکل روستاها: از نظر شکل ظاهری، روستاها در استان ایلام بیشتر شکل متمرکز)مجتمع(دارند. شرایط جغرافیایی استان از قبیل کمبود منابع آب و خاک منجر به شکل گیری روستاهای متمرکز شده است. در نواحی مختلف استان روستاهای طولی )خطی( تحت تأثیر شرایط محیطی شکل گرفته است.شکل ناهمواری یعنی وجود دره ها و همچنین وجود رود وجاده منجر به شکل گیری روستاهای طولی در استان شده است. شکل 8 ــ2ــ نمونۀ روستای خطی )روستای لرنی، سیروان( شکل 7ــ2ــ نمونۀ روستای متمرکز )روستای باولگ،شهرستان ملکشاهی( سؤال: آیا عامل مذهب )وجود امام زاده( در شکل گیری سکونتگاه های روستایی استان نقش داشته است؟ در نواحی دشتی استان ایلام متأثر از شرایط اقلیمی و همچنین ویژگی های اجتماعی و فرهنگی نوع خاصی از خانه های روستایی یعنی خانه هایی با فضاهای باز بیشتر شکل گرفته است. در سکونتگاه های روستایی این نواحی تراکم خانه های روستایی کمتر است. به نظر شما چه عواملی در شکل گیری این سکونتگاه های روستایی دخالت داشته اند؟ در نواحی پایکوهی وکوهستانی استان طرح خانه های روستاییان با نواحی دشتی تفاوت دارد.در این نواحی شرایط محیطی ویژهٔ ناحیه کوهستانی و محدودیت فضای سکونت منجر به شکل گیری سکونتگاه هایی با بافت فشرده تر و تراکم بیشترمساکن شده است. با توجه به تفاوت های محیطی و اجتماعی و اقتصادی در نواحی مختلف استان، بافت سکونتگاه و قطعات زمین های زراعی در نواحی دشتی منظم تر از سایر نواحی استان است. 64 به شکل های 9 ـــــ2 و 10ـــــ2 توجه کنید، به نظر شما دلایل منظم و نامنظم بودن زمین های زراعی در مناطق دشتی و پایکوهی استان چیست؟ مصالح ساختمانی مساکن روستایی: با توجه به شرایط محیطی استان، مصالح ساختمانی سکونتگاه های روستایی در نواحی کوهستانی و دشتی تفاوت بارزی دارد. در نواحی پایکوهی وکوهستانی استان بیشتر مصالح ساختمانی مورد استفادهٔ روستاییان از سنگ و گل است. سقف خانه های روستاییان نیز مسطح است. بیشتر از چه موادی تشکیل شده به نظر شما مصالح ساختمانی مساکن روستاییان در نواحی هموار و دشتی استان سؤال: است؟ امروزه به دلیل گسترش فناوری و ارتباطات بیشتر بین نواحی روستایی و شهری استان، مصالح مورد استفادهٔ روستاییان استان ایلام دستخوش دگرگونی شده است و از این لحاظ تفاوت کمتری بین مصالح ساختمانی جدید مورد استفادهٔ نقاط روستایی و شهری استان وجود دارد. منابع درآمد روستاییان: بخش اعظم جمعیت در سکونتگاه های روستایی استان، زندگی شان از طریق فعالیت های کشاورزی می گذرد. بهره برداری خانوادگی مبتنی بر مالکیت فردی، شیوهٔ غالب تولید زراعی در جامعهٔ روستایی استان است. فعالیت شکل 10ــ2ــ زمین زراعی نامنظم روستای حیوند، شهرستان سیروانشکل 9ــ2ــ زمین زراعی منظم دشت عباس، شهرستان دهلران جغرافیای انسانی استان 65 شکل 11ــ2ــ منابع درآمد روستاییان باغداری، صنایع دستی و زنبورداری بر زراعت و دامداری است. به طور کلی درآمد اصلی جمعیت روستایی استان مبتنی و…از دیگر منابع درآمدی روستاییان استان می باشد. با توجه به شرایط جغرافیایی و مکان استقرار سکونتگاه های روستایی استان، منابع درآمد روستاییان در نواحی مختلف تفاوت دارد. در روستاهای نواحی دشتی استان با بهره گیری از منابع آب و خاک، زراعت رواج بیشتری دارد. فعالیت دامداری و زنبورداری و همچنین صنایع دستی مبتنی بر بافت قالی، قالیچه و گلیم در کنار زراعت، از فعالیت های اصلی روستاییان نواحی پایکوهی و کوهستانی استان به شمار می رود. زندگی شهری منابع اساس بر البته سابقهٔ شهر نشینی اخیراست. دهه های به مربوط آن امروزی مفهوم و به معنا ایلام استان در شهر نشینی بزمرده در دهلران کشف شده است و و تپه های علی کش آثارسکونت در استان در بر می گردد. قدیمی ترین باستان به دورهٔ تاریخی شهر های سیروان )سراب کلان( و سیمره در دره شهر مربوط به دورهٔ ساسانی است، که در اثر وقوع زلزله و زمین لغزه در سال های ٢58 و 334 هـ. ق ویران و متروک شده اند. لیکن از آن پس، به مدت بیش از یازده قرن )تا سال١3١6( پیدایش شهر و توسعهٔ زندگی شهری در ایلام به تأخیر می افتد و طی این مدت هیچ کانون شهری ای پدید نمی آید. 66 عوامل بازدارندهٔ زندگی شهری در استان ایلام طی قرن ها عبارت اند از: ١ــ موانع طبیعی و ناهمواری های ایلام ٢ــ موانع اجتماعی )فرهنگ ایلی و کوچ نشینی( 3ــ موانع سیاسی و دوری ازمراکز قدرت و پایتخت ها 4ــ موانع ارتباطی و موقعیت حاشیه ای ایلام و انزوای جغرافیایی بیشتر بد ا نیم در سال 1316 روستای حسین آباد به ایلام تغییر نام داد و به عنوان مرکز شهرستان ایلام تبدیل شد. تنها کانون شهری ایلام تا سال 1345 شهر ایلام بوده است. سپس سه روستای دهلران، مهران، بدره نیز به مراکز سه شهرستان و الزاماً سه نقطهٔ شهری تبدیل شدند. دلایل پیدایش و گسترش شهرنشینی از سال ١335 )هـ.ش( در استان ایلام عبارتند از: 1ــ ایجاد نظارت و اعمال قدرت دولت بر مناطق دوردست ٢ــ ایجاد امنیت و کنترل نوار مرزی 3ــ سیاست یکجانشین کردن عشایر در دهه های اول قرن حاضر 4ــ ایجاد مراکز اداری ــ خدماتی آیا عوامل دیگری علاوه بر موارد ذکر شده در پیدایش شهرهای ایلام مؤثر بوده اند؟ به کمک دبیر خود پاسخ دهید. شکل 12ــ2ــ شهر بدره جغرافیای انسانی استان 67 بیشتر بد ا نیم روستای سراب باغ در آبدانان در سال 1388 به شهر تبدیل شد. فعالیت ـــــ تعداد نقاط شهری ایلام در طول )1385 ــ ـــ1335( چه تغییری کرده است؟ ـــــ به نظر شما هدف دولت از یکجانشین کردن عشایر ایلام چه بوده است؟ بیشتر بد ا نیم تاریخچۀ پیدایش، رشد و گسترش شهر ایلام: در دورهٔ قاجار، روستای ده بالا مقر حکومت حسین قلی با احداث قلعهٔ حکومتی، معابر، مغازه ها و نامید. در این زمان خان ابوقداره بوده است که وی آنجا را حسین آباد خانه های اهالی، بافت شهر آغاز گردید. در دورهٔ پهلوی اول در سال 1314 با تصویب هیئت وزیران، حسین آباد به ایلام تغییر نام داد، و به عنوان اولین شهر و مرکز فرمانداری ایلام شهرسازی آغاز گردید. روند توسعهٔ کالبدی شهر ایلام تا سال 1385 در شکل)١4ــ٢( مشخص شده است. 68 مؤثر چند عواملی استان فیزیکی شهرهای گسترش و توسعه در بوده اند: ١ــ مرکزیت اداری ــ سیاسی شهر ٢ــ تحولات نظامی و سیاسی در دههٔ اخیر 3ــ عامل زمین شهری و بورس بازی زمین 4ــ مهاجرت روستاییان و ساخت وسازهای غیرقانونی ـــــــــ با توجه به نقشه 14ــــ2 محدودۀ شهر ایلام بین سال های 1335 تاکنون چه تغییری کرده است؟ ـــــــــ به نظر شما جهت توسعۀ شهر ایلام با توجه به نقشه به کدام سمت امکان پذیر است؟ چرا؟ ـــــــــ کدام شهرهای استان جهت توسعۀ فیزیکی در آینده با موانع جغرافیایی مواجه اند؟ نقش شهرهای ایلام: شهرهای استان مرکزیت اداری ــ سیاسی را به عهده دارند و در حوزهٔ نفوذ خود، عمدتاً نقش خدماتی دارند. البته شهر مهران به دلیل قرار گرفتن در مسیر تجاری و زیارتی عتبات عالیات با نقش بازرگانی و تدارکاتی به رشد و توسعهٔ اقتصادی خود کمک می کند. فعالیت شکل 13ــ2ــ شهر ایلام ـ 1335 شکل 14ــ2ــ نقشۀ مراحل توسعۀ کالبدی شهر ایلام طی سال های 1385 ـ جغرافیای انسانی استان 6٩ جغرافیای جمعیت استاندرس 8 پراکندگی جغرافیایی جمعیت استان بوده است. جمعیت نفر جمعیت و مسکن سال 1390دارای 557599 نفوس در سرشماری عمومی ایلام استان به شرایط جغرافیایی ،توزیع و پراکندگی جمعیت در سطح استان یکسان بر دارد.با توجه 0/7درصد از کل جمعیت کشور را در در جمعیت تراکم و پراکندگی که حالی در است، یافته استقرار بیشتری جمعیت استان شرق شمال و شمال نواحی نیست.در شهرستان های جنوب و غرب کمتر از سایر نقاط استان می باشد. به نسبت فاصله گرفتن از نواحی مرزی با کشور عراق نقاط جمعیتی بیشتری وجود دارد. شکل 15ــ2ــ نقشه پراکندگی جمعیت در استان ایلام 70 به نظر شما چه عوامل جغرافیایی در توزیع و پراکندگی جمعیت در استان مؤثر بوده است؟ جدول را کامل کنید: عللتراکم جمعیتنام شهرستان ..............................................متراکمایلام ..............................................پراکندهدهلران .........................................................ایوان .........................................................سیروان ویژگی های جمعیتی استان الف(تراکم نسبی جمعیت: با توجه به جمعیت استان در سال 1390، تراکم نسبی جمعیت استان برابر 28نفر در کیلومتر مربع بوده است. تـوجـه شـکـل 2-16 بـه جمعیت تراکم شکل این کنید، نشان را استان در شهرستان های کدام به شکل، توجه با دهد. می شهرستان )حذف استان( بیشترین کمترین کدام و جمعیت تراکم باشند؟ می دارا را نسبی تراکم تراکم میزان برای را دلایلی چه ذکر توانید می استان در جمعیت کنید؟ شکل 16ــ2ــ نقشۀ تراکم نسبی جمعیت استان فعالیت جغرافیای انسانی استان 71 از در سال 1345 استان 3ــ2 جمعیت نمودار شکل 17ــ2و جدول به توجه با استان: در افزایش جمعیت ب( روند 148307به 557599 نفردر سال 1390افزایش یافته است . روند جمعیت استان در دوره های آماری در جدول 3ــ2 نشان داده شده است.از روند افزایش جمعیت در استان چه نتیجه ای می گیرید؟دلایل آن را ذکر کنید؟ جدول ٣ــ2ــ تغییرات و درصد نرخ رشد جمعیت استان ایلام 134513551365137513851390سال 148307246024382091487886545787557599جمعیت 5/24/52/51/130/43-درصد نرخ رشد سالانه شکل 17ــ2ــ نمودار تغییرات جمعیت استان شکل 19ــ2ــ هرم سنی جمعیت استان ایلام سال 1390شکل 18ــ2ــ هرم سنی جمعیت استان ایلام سال 1٣65 پ( ساختار سنی و جنسی جمعیت استان: به شکل های 18ــ2و 19ــ2 توجه کنید. تحولات جمعیتی در سه دهه گذشته منجر به تغییرات عمده در ساختار سنی و جنسی جمعیت استان شده است. 7٢ با توجه به هرم های سنی استان در سال های 1365و1390 به سؤالات زیر پاسخ دهید: 1ــــ عمده ترین تغییر در هرم سنی سال 1390 نسبت به 1365 چیست ؟دلایل آنرا بنویسید؟ 2ــــ امید به زندگی در استان در سال 1390چگونه است؟ 3ــــ جمعیت فعال اقتصادی استان را در سال 1390 و 1365 با هم مقایسه کنید؟ جدول 4ــ2ــ جمعیت استان ایلام بر حسب جنس در گروه های عمده سنی در سال 1390 گروه های سنی زنمرد درصدجمع درصدتعداددرصدتعداد ١46444٩٢٢/8٢6063322/0312507122/43ــ0 سال ـ 15 سال 6420360472/0820261573/6540621972/85 ـ 65144155/10118944/32263094/73+ سال 282468100275131100557599100جمع ت( مهاجرت: استان ایلام به دلیل عوامل اقتصادی، اجتماعی و طبیعی در طی سه دهه گذشته به صورت یکی از استان های مهاجر فرست عمل کرده است. لذا پدیده مهاجر فرستی یکی از مسایل جمعیتی استان محسوب می شود )جدول 5 ــ٢(. ـ 55 جدول5 ــ2ــ مهاجران خارج شده و وارد شده به استان طی دوره های آماری 85 ـ خالص مهاجرتمهاجران خارج شدهمهاجران وارد شدهدوره آماری ـ65 4197-551083915036 ـ ـ 65 6962-752238029342ـ ـ75 11136-853729248428 ـ فعالیت فعالیت با توجه به جدول 6 ـــــ2به سؤال زیر پاسخ دهید. مهاجرت مردم استان بیشتر به کدام مراکز استان ها انجام گرفته است؟ دلایل آن را ذکر کنید. جغرافیای انسانی استان 73 بیشتر بد ا نیم ـ 1375 جدول6 ــ2ــ مهاجران خارج شده و وارد شده استان در دهه 1385ـ مهاجران وارد شدهمهاجران خارج شده درصدتعدادنام استاندرصدتعدادنام استان ٩075٢4/33کرمانشاه١٢74٢٢6/3١تهران 6748١8/١خوزستان6777١3/٩٩کرمانشاه 636٩١7/08تهران66١١١3/66خوزستان ٢73٩7/34لرستان٢60١3/37لرستان ١4883/٩٩کردستان١8٩53/٩١مازندران 12593/39همدان16913/49کردستان شکل 20ــ2ــ نمودار تغییرات درصد جمعیت شهرنشین و روستانشین در استان ایلام شکل ٢0ــ٢ روند تغییرات جمعیت روستایی و شهری استان را در پنج دوره سرشماری نشان می دهد. استان در را مهاجرت نوع این می توانید دلایل آیا است. بوده روستا شهری مهاجرت استان، در مهاجرت تعداد بیشترین بنویسید؟ سال شهری روستایی 100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 صد در 86/38 80/25 57/52 52/21 24/4942/48 19/75 13/6 1345 1355 1365 1375 1385 1390 38/4 60/7 35/74 63/01 74 به تغییرات درصد جمعیت شهری و روستایی در شکل 20ــ2 توجه کنید و به سؤالات پاسخ دهید. 1ــ چه سالی جمعیت شهری از روستایی پیشی گرفته است؟ 2ــ در سال 1345 چند درصد جمعیت استان شهرنشین و چند درصد روستانشین بوده است؟ در سال 1390 چگونه است؟ پیامدهای مهاجرت به شهر ها در استان ایلام: 1ــ تخلیه روستاها از نیروی انسانی تأثیرگذار و مفید 2ــ رشد مشاغل کاذب در شهرهای استان بخصوص مرکز استان به نظر شما چه پیامدهای دیگری برای این نوع مهاجرت در استان ایلا م می توانید ذکر کنید؟ بیشتر بد ا نیم جدول7ــ2ــ جمعیت شهری و روستایی استان بر حسب جنس در سال 1٣90 درصدجمعغیر ساکننقاط روستایینقاط شهریجنسیت 18037710136972228246850/66مرد 1765199795865427513149/34زن 3568961993271376557599100جمع 64/0135/740/25100درصد جدول 8 ــ2ــ جمعیت شهری و روستایی استان در شهرستان های مختلف در سال 1٣90 کلروستاییشهری 356896199327557599استان 17798835245213579ایلام 249613428859551دره شهر 402672613266399دهلران 209895112872167شیروان و چرداول٭ 289871776946977آبدانان 325181628148833ایوان 14559788322587ملکشاهی 166271060127506مهران ٭ در سال 1390 شهرستان سیروان از شهرستان چرداول تفکیک نبوده است. فصل سوم ویژگی های فرهنگی استان ایلام 76 ویژگی های فرهنگی استان 77 آشنایی با آداب و رسوم مردم ایلامدرس ٩ فرهنگ؛ مجموعه ای است که شامل دانستنی ها، اعتقادات، هنرها، صنایع، فنون، اخلاق، قوانین و سنن و به طور کلی تمام چیزهایی می گردد که فرد به عنوان عضوی از جامعه اش کسب می کند. به نظر شما شناخت و حفظ فرهنگ وآداب و رسوم محلی چه ضرورتی دارد؟ مردم ایلام آزادمنش و دین دار، مهمان نواز، راستگو، سلحشور و میهن دوست اند و از گذشته بر حفظ این خصوصیات مثبت ایران از ویژگی زبانی، پوشش و آداب و رسوم خاصی برخوردارند و درگذر تاریخ این خود مصمم بوده اند و در میان ملت بزرگ خصوصیات را حفظ کرده اند. امروزه متأسفانه برخی از باورها و ویژگی های فرهنگی استان دچار دگرگونی شده؛ یا در حال فراموشی است. فعالیت به نظر شما علل و عوامل دگرگونی فرهنگ عملی در استان چیست؟ در این زمینه تحقیق کنید. منشأ نژادی ساکنان اولیهٔ ایلام از اقوام گوتی و کاسی بوده اند و با ورود آریایی ها به سرزمین ایران، شاخهٔ مادها در نواحی زاگرس ساکن شدند که امروزه به نام اقوام کرد و لر شناخته می شوند. این اقوام فرزندان پاک سرشت ایران اند که از روزگاران دور، حافظ شکوه سرزمین و پرورانندهٔ، آیین و فرهنگ ایران بوده اند. فعالیت به نظر شما اقوام کرد و لر در یکپارچگی و ماندگاری ایران چه تأثیری داشته اند؟ از دبیر خود کمک بگیرید. زبان از ایلام کردی می کنند.گویش های صحبت عربی و لری زبان با نیز بخشی و کردی زبان به ایلام استان ساکنان اکثریت شاخه های زبان کردی جنوبی است که در نمودار ١ــ٣ نمودار خانواده کردی مشخص شده است. ادبیات کردی با رسم الخط فارسی و تعدادی علائم قراردادی خاص نوشته می شود. 78 ادبیات شفاهی در استان: ادبیات شفاهی، مجموعهٔ عقاید، شعرها، ترانه ها، ضرب المثل ها، افسانه ها و متل ها، سخنان ساده، معماها، چیستان ها و تصنیف های عامیانهٔ مردم این سرزمین است که از هزاران سال پیش تاکنون نسل به نسل به ما رسیده و گنجینهٔ فراوانی را در فرهنگ ایلامی به وجود آورده است. شما نیز مواردی از ادبیات شفاهی را که در محل زندگی تان رایج است با کمک خانواده تهیه کنید و در کلاس ارائه دهید. ضرب المثل های محلی: ضرب المثل نوعی ظرافت ادبی است که به صورت استعارهٔ مرکب و با لفظ اندک و معنی بسیار بیان می شود، به طور مثال؛ مفهوم؛ نفی فضولی و بدگویی »ئه ر به دگه ر نه و شه ل و کوور ده باوان نیه مینیگ« مفهوم؛ تفاوت های فردی و شایستگی »کور خاس مال ئه را چوه یه، کور گه ن مال ئه را چوه یه« مفهوم؛ انسان هر قدر با فضیلت تر و عالم تر، متواضع تر »دار هه ر چه ی به ر گه ری سه ر چه مه نی« امید واری »خودا یه ی ده ر به سی سه د ده ر واز که ی« شکل 1ــ3ــ خانواده زبان کردی بیشتر بد ا نیم قصه ها و داستان های محلی: قصه ها و داستان های ایلامی توسط افرادی تیزهوش و خوش ذوق نسل به نسل راه پرپیچ و خم هزاره ها را پیموده تا به ما رسیده است، بنابراین از لحاظ قدمت و پیام بسیار با ارزش هستند به عنوان نمونه، یکی از داستان های کوتاه که توسط یکی از نویسندگان و دبیران ادبیات ایلام نوشته شده است مطالعه بفرمایید که افراد جامعه را به فعالیت سالم اجتماعی و سازندگی، تشویق می کند. خانواده: زبان: شاخه: گویش: زبان هندی و ایرانی ایرانی پشتواوستاییکردیفارسی هورامی سورانیکردی جنوبیکرمانجی گروسی کرمانشاهی ایلامی )فیلی( لکی ویژگی های فرهنگی استان 79 بیشتر بد ا نیم با زبان کردی در شعر خود استفاده شعر: در استان ایلام شاعران از مضامین عاشقانه، عرفانی، حماسی و کرده اند. شاکه و خان منصور، غلامرضا خان ارکوازی، میرنوروز و باوانه ملکشای … از قدیمی ترین شاعران ایلام هستند. بعد از انقلاب اسلامی نیز شاعران بزرگی به زبان فارسی و کردی شعر سروده اند که ایلام را به عنوان قطب بزرگ شعر فارسی و کردی مطرح کردند. »مزگانی« هه یۡ هه یۡ وه تو مزگانیمزگانی، هه یۡ مزگانی زوۡ که ئه را نیه زانیبه و بکه شادمانی زوۡ که نه لۡس ده یۡ خه وهیه جه شن ئنقلّابه باوگم گشتیۡ ها ویریۡعه تر و گولۡ و هه ویریۡ گولۡ، هاوردن وه گولۡشه ننوۡشیۡ ده مانگ به همه ن هه میشه، ها پیۡشتمانوه رز چه رمگ زمسان هه میشه، ها پیۡشتمانشه هیدان نیشتمان نیشتمان گشتماندپار یۡزی نیشتمان مصطفی بیگی آیا شما می توانید چند نمونه از شاعران معروف ایلام را نام ببرید؟ 80 بیشتر بد ا نیم نمونه هایی از ترانه های محلی استان: انارژه باخان هه ل هله، لاوه لاوه … شما نیز چند نمونه ترانهٔ محلی نام ببرید. نه ـ نار ده باخان ـباخان ـ به لیۡۡ ـنار ده نه شامگه رزاخان به لیۡۡ ـفراو ده ـ زاخان به لیۡۡ وه ـنار هه ـ یه ـ سه به لیۡۡ نه ـسه ـ ده ـ سه به لیۡۡ گوث ده که ـ ل ـ وه ـ م و میه ـ سه به لیۡۡ ـنار ده ـ باخان به لیۡۡ نه ـوه ـ م ده ـ زاخان به لیۡۡ که ـ ث نه ـ نار ده باخان به لیۡۡ شامگه رزاخان به لیۡۡ موسیقی محلی موسیقی ایلام ریشه در اسطوره ها و افسانه ها و آیین های مردمان این دیار دارد و از گذشته جزئی از زندگی آنان بوده است و از آن در مراسم شادی و سوگ استفاده شده است. انواع موسیقی در ایلام موسیقی کاربزمی و عاشقانهرزمی و حماسیآیینی، مذهبی به دلیل شرایط اجتماعی و محدودیت های عرفی هنر موسیقی در ایلام کم رنگ بوده است، ولی امروزه موسیقی در سه محور سنتی، محلی و پاپ در میان جوانان گسترش یافته است و هنرمندان ایلامی در انجمن موسیقی استان فعالیت می کنند. هوره: اصیل ترین موسیقی کردی است که برگرفته از واژهٔ اهورا است؛ با ضرب آهنگی سنگین و کشدار، نغمه ای حزین که درون مایهٔ وصال، فراق، توصیف و سوگ دارد و به تنهایی و بدون ساز اجرا می شود. دارای مقام های مختلف از جمله: کزه، خریوی چِر، دودنگی، هجرانی، لکی چِر و… است. ویژگی های فرهنگی استان 8١ فعالیت ١ـــ به نظر شما موسیقی تا چه اندازه با زندگی مردم ایلام عجین است؟ ٢ـــ مهم ترین آلات موسیقی ایلام را نام ببرید. ٣ــــ پرکارترین ساز ایلامی که هم در سوگ )چه مه ر( و هم در سور)عروسی( به کار می رود، نام ببرید. مراسم ازدواج و تشکیل خانواده در ایلام مراسم ازدواج در استان شامل مراحل زیر است. ١ــ په سه نیه )پسندکردن( 2ــ خوازمه نی )خواستگاری( ٣ــ ده زورانی )نامزدی( 4ــ سور )عروسی( خانوادهٔ ایلامی در گذشته به شکل گسترده و به صورت پدرسالاری بود و پدر بزرگ و مادر بزرگ و فرزندان و نوادگان با هم می زیستند. فرزندان پس از ازدواج در همان خانوادهٔ پدری زندگی می کردند و روابط خانوادگی گسترده و خویشاوندی پایدار بود. اما امروزه با شهر نشینی و صنعتی شدن جوامع، الگوی خانوادهٔ هسته ای در ایلام رواج یافته و فرزندان با ازدواج، یک خانوادهٔ جدید تشکیل می دهند. با این حال، در استان ایلام احترام به خانواده جایگاه ویژه ای دارد. به نظر شما حفظ آیین های سنتی ازدواج چه نقشی در پایداری زندگی زناشویی و خانواده دارد؟ شکل 2ــ3ــ مراسم عروسی سنتی همیاری و تعاون مردم ایلام همواره دارای شیوه های متنوع همیاری و تعاون یا به عبارت سنتی آن )هام نگره( بوده اند. در میان خویشاوندان کار ها به صورت گروهی انجام می گرفته است. برای نمونه در امور مربوط به کشاورزی و سایر امورات زندگی تحت عنوان واژهٔ محلی 82 )گه ل کومه ک( همهٔ خویشاوندان در انجام کارها همیاری می کردند. البته در حال حاضر همان همگرایی ها و همکاری ها با عناوین امروزی باز تولید شده اند. شکل 3ــ3ــ شیوه های همیاری در استان جشن های محلی در استان ایلام جشن هایی مانند: نوروز، عروسی، اعیاد مذهبی، و …، بر اساس آیین های باستانی، قومی ومذهبی برگزارمی شوند. این جشن ها و اعیاد در بین مردم ایلام زمینهٔ همبستگی و همیاری اجتماعی را فراهم کرده است. فعالیت در کدام یک از جشن ها شرکت داشته اید؟ گزارشی از آن تهیه کنید و در کلاس ارائه دهید. بیشتر بد ا نیم جشن نوروز: مردم ایلام مانند سایر اقوام ایران در پایان سال به پیشواز سال نو می روند و جشن عید را با دید و بازدید اقوام آغاز می کنند و به آرامگاه وفات یافتگان می روند، تا روز آخر عید به دامن طبیعت می روند و با انجام سیزده به در، سال جدید را با شادی هر چه تمام تر آغاز می کنند. عزاداری در ایلام عزاداری و سوگواری ریشه در فرهنگ ایلام دارد و آشنایان و اقوام با مشارکت در برگزاری مراسم سوگواری به خانوادهٔ مصیبت دیده کمک می کنند تا ضمن عزاداری برای عزیز از دست رفته، بتواند تعادل حیاتی خود را برای ادامهٔ زندگی بازیابد و دچار مشکلات روانی و معنوی نشود. در ایلام عزاداری هایی نظیر پرُسه )فاتحه(، چه مه ر، عزاداری ماه محرم و … وجود دارد. ویژگی های فرهنگی استان 8٣ بیشتر بد ا نیم چه مه ر: مراسم آیینی و نمایش اسطوره ای مرگ و تقسیم بارگران عزای عزیزان از دست رفتهٔ کردها است. هرگاه شخصیتی بزرگ از دنیا می رود، برای تحمل درد فراق، مراسم چمر برگزار می شود. بدین ترتیب که ابتدا میدان چمر را آماده کرده، و در میانهٔ میدان )کوته ل گا( ایجاد می کنند. سپس مردم و مدعوین به شکل دایره صف بسته و نوازندگان با صدای ساز و دهل نوای چه مه ری را شروع می کنند. شاعران بدیهه گو )بویش یا دلو( در وصف متوفی ابیاتی را می سرایند و خوانندگان )ره وکه ره یل( بر اساس مقام های مخصوص چمری با شاعر هم خوانی می کنند و هم زمان در جلوی صفوف زن ومرد بر مدار دایره می چرخند. شکل 4ــ3ــ مراسم سنتی چه مه ر به نظر شما مراسم عزاداری و گریه چه تأثیری در روحیۀ صاحب عزا خواهد داشت؟ فعالیت بیشتر بد ا نیم موور: در پرُسه زنان مور آور با صدای سوزناک در وصف اموات خویش ابیاتی را با گریه می خوانند و گروهی با آن هم خوانی می کنند و بقیهٔ زنان با صدای گریه آنها را همراهی می کنند. 84 فعالیت بازی و ورزش محلی ایلام تنوع زیاد بازی های محلی در استان ایلام نشان دهندهٔ تحرک و جنب و جوش مردم است که در ارتباط متقابل با محیط زیست خود اجرا می شود و کارکردهای به خصوصی چون حماسی، نمایشی، کار و سرگرمی دارد. نظیر؛ هه ره زان )تاب بازی(، قاچان، پلان، پِرقویچ، هفت سنگ، چو چزان، قُلان، زوران، کلاو روانی، هشارهشاره کی، زِر مشتکی، زور مشتکی، تناف کیشان )طناب کشی(، تیراندازی، اسب سواری و کوهنوردی. شکل 5 ــ3ــ بازی های محلی در استان در محل زندگی شما کدام نوع بازی در میان مردم رایج است؟ یکی را انتخاب و جدول زیر را تکمیل کنید. نوع بازی تعداد بازی کن وسایل بازی هدف بازی شرح بازی ویژگی های فرهنگی استان 85 پوشاک محلی ایلام بارزترین نماد فرهنگی هر ناحیهٔ جغرافیایی لباس محلی است که تابع شرایط جغرافیایی و شیوهٔ زندگی ساکنان آن منطقه است. استان ایلام با تنوع آب و هوایی و تابستان نسبتاً گرم و زمستان های سرد سبب شده است تا مردم برای محافظت خود از پوشاک سازگار با این محیط استفاده نمایند. پوشاک مردان و زنان ایلام از تنوع، طرح و رنگ زیادی برخوردار است و شامل سرپوش و تن پوش و بالاپوش و پاپوش است. این لباس ها از نظر طراحی و کاربرد با توجه به فصل، نوع کارو مراسم با یکدیگر تفاوت دارند. رواس، که )پالتو(، مه رچین که )چادر(، تره قه قنا، مه ر، به هه ن، روه نی، سه گولوه پوشاک شامل این اقلام از برخی شوال،کلاش و گیوه، ئه رق چین، کلاو و فه ره نجی و ستره و شال است که بیشتر از مواد محلی پشم و مو تهیه می شوند. شکل 6 ــ3ــ انواع لباس های محلی استان 86 ١ــــ به نظر شما پوشاک محلی از چه قابلیت ها و مزایایی برخوردار است؟ ٢ــــ چرا امروزه پوشاک محلی در استان ایلام کمتر مورد استفاده قرار می گیرد؟ از طریق مصاحبه با افراد در محل زندگی خود گزارشی در این باره تهیه کنید. صنایع دستی تنوع طبیعی، فرهنگی و وفور مواد اولیهٔ محلی گیاهی، صنایع و هنری تولیدات تنوع برای زمینه و… دامی چیت نمدمالی، و جاجیم گلیم، قالی، چون دستی بافی، پوشاک محلی و وسایل منزل را فراهم کرده است. زمینهٔ با برجسته نقش گلیم ساده و نقوش آن با گره کامل قالی از شاخص ترین صنایع دستی استان ایلام است که از مواد اولیه محلی تهیه می شود. فعالیت شکل 7ــ3ــ برخی صنایع دستی استان شکل ٨ ــ3 ویژگی های فرهنگی استان 87 خوراکی و غذا های محلی ایلام در استان ایلام خوراکی های مفیدی چون روغن دان و عسل طبیعی، شیرینی هایی چون برساق، کله کنجی، شله کینه، شاتیه )حلوای به گل( و انواع نان ساجی و تنوری و غذاهایی چون قه له ماسوآ، شوروا، ترخینه، مه که ش، کباب، قه لاو، هه لیسه، قایه رمه و غذا های گیاهی همچون ته رِگ، که نگر، پیچک، بوره ولی، تولیه و… تهیه می شود که از مواد دامی و گیاهان محلی به دست می آیند. شکل ٩ــ3ــ برخی خوراکی های محلی استان تقویم محلی در استان گاه شمار کردی ایلام و فصول سال بدین ترتیب است: فصل اول وه هار )بهار( از روز اول بهمن شروع می شود و تا پنجم اردیبهشت ادامه دارد، فصل دوم پایز )تابستان(، فصل سوم سرده وا )پاییز( و فصل پایان سال زمسان )زمستان( است. 88 بیشتر بد ا نیم مناسبت های زیر در طول سال بخشی از فرهنگ محلی مردم ایلام است. ٭ شب یلدا در شب اول دی ماه و آغاز چله بزرگ است که اقوام در این شب در یکی از خانه ها دور هم جمع مَثلَ ها، افسانه ها، تعریف با بزرگ ترها و می شوند خبر با همدیگر احوال از تجملات بدون و )شونشینی( می شوند قصه های کردی مجلس را گرم می کنند و تنقلاتی را صاحب خانه قبلاً تهیه کرده با چای صرف می کنند. ٭ )اول وهار( در شب اول بهار گروهی از جوانان و نوجوانان دسته جمعی به در منازل می روند و با در زدن این سرود »ئمشه و ئه وه ل وه هاره خه یر ده ی هوونه بواره« با آواز می خوانند و از طرف صاحب خانه پول یا مقداری خوراکی به صورت هدیه به آنها داده می شود. ٭ شب اول بهار )په پگه گه( مراسمی است که افراد فامیل و همسایه ها اجرا می کنند و در آن مقداری آرد را خمیر می کنند، یک مهرهٔ آبی در آن می گذارند، زیر خاکستر داغ پخت می کنند و بین اهالی تقسیم می کنند. سهمی که مهره در آن است، برای صاحب سهم مایهٔ برکت است. و و جوانان می شود برگزار آتش کردن روشن با مراسم چهارشنبه سوری نیز ماه اسفند آخر ٭ چهارشنبه نوجوانان از روی آتش می پرند.... ٭ پنجه در فرهنگ محلی ایلام، پنج روز پس از پایان سال تحویل است که مردم آن را جزء سال نمی دانند و برای آن آداب و رسوم خاصی دارند.آیا می توانید دربارهٔ آن تحقیق و در کلاس ارائه کنید؟ اعتقادات دینی و باور های محلی مردم استان ایلام مسلمان و شیعه دوازده امامی اند. باور و اعتقادات سنتی مردم استان برگرفته از مذهب، طبیعت و …است. بیشتر بد ا نیم باورهای زیر نمونه های رایج بین مردم در استان است. اگر کف دست راست کسی بخارد، نشانهٔ این است که به وی رزق و روزی برسد. اگر در هنگام درست کردن خمیر کمی از خمیر بیرون پرت شود، نشانهٔ رسیدن مهمان است. ٭ شه وشه مه کی )فال شب شنبه( برای آگاهی از خوب یا بد بودن نتیجهٔ یک کار یا معامله ای که در پیش است یک نفر در شب شنبه مخفیانه کنار پنجره همسایه می رود تا اولین حرف یا جمله ای که به زبان آن خانواده جاری می شود را بشنود. اگر آن جمله نیک بود، نتیجه کار نیک خواهد بود اگر حرف بدی گفتند بر عکس. ویژگی های فرهنگی استان 89 ٭ فالی چل سروه: از فال های شیرین شب های بلند زمستان است. ابتدا یک نفر تسبیحی در دست می گیرد و چهل مهره از آن را مشخص می کند و سپس دست خود را همراه تسبیح در داخل کیسه ای گذاشته و یک مهره به نام اللّٰه و دیگری به نام مبارک محمد )ص( و سومی به نام علی )ع( کم می کند و بعد از آن به ترتیب هر نفر یک شعر می خواند و او یک مهره را از بقیهٔ مهرهای تسبیح کنار می گذارد و بدین ترتیب محتوای آخرین شعر که برابر آخرین مهره است، سرنوشت فال را مشخص می کند. گفتنی است که این رسم خاص جنوب استان است. فصل چهارم پیشینۀ تاریخی استان ایلام پیشینۀ تاریخی استان 91 92 فلات ایران از جمله سرزمین های آسیایی است که به استناد کاوش های باستان شناسی، کانون یکی از کهن ترین تمدن های بشری است. تحقیقات و کشفیات علمی، حضور انسان را تا حدود یکصد هزار سال پیش در این سرزمین تأیید می کند. سرزمینی که امروزه استان ایلام نامیده می شود، دارای تاریخ و تمدنی کهن است. رشته کوه زاگرس نیز پناهگاه مطلوب طبیعی برای ساکنان آن در مقابل خطرات و تهدیدات بوده است. وجود کوه های عظیم، رودخانه های دائمی، همراه با پوشش گیاهی غنی، آب و هوای مساعد، دشت ها و سرزمین های هموار شرایط خاصی را برای کشاورزی و سکونت اقوام اولیه در این استان فراهم کرده است. در مورد یکی از آثار باستانی ـ ـــ تاریخی محل زندگی خود تحقیق کنید و نتیجه را در کلاس درس ارائه نمایید. گذشتۀ استان و مراکز اولیۀ تمدندرس 10 بیشتر بد ا نیم تپهٔ علی کش در جنوب شهر دهلران در میان محوطهٔ این است. شده واقع کشاورزی اراضی در روستانشین شاخص محل های از یکی باستانی دورهٔ نوسنگی )نئولی تیک( و از اولین اماکنی است به زندگی یکجانشینی و کشاورزی که انسان در آن روی آورده است. این منطقه در حدود 8000 سال پیش از میلاد مسیح )ع( مسکونی بوده است. فعالیت بیشتر بد ا نیم وجه تسمیۀایلام: در نوشته های سومری ایلام را با حروف اختصاری )NIM( »نیم« ثبت کرده اند. بابلیان ایلام را الام )elam( یا آلامتو )elamtu( به معنای کوهستان یا محل طلوع خورشید نامیده اند. در اصل واژهٔ ایلام، که نامیده اند تی« ــ تم ــ را »هل ایلامیان سرزمین خود بلند است. معنای سرزمین به و »اکدی« دارد زبانی ریشهٔ به معنای سرزمین خدایان است. یونانیان ایلام را »الیمائیس« نامیده اند. در کتاب مقدس تورات این منطقه به نام »الام« آمده است. الام یا علام در زبان سامی به معنای کوه است. پیشینۀ تاریخی استان 93 ایلام پیش از اسلام ایلام سابقهٔ تاریخی بسیار کهن دارد و جزء قدیمی ترین مناطق است. ساکنان اولیهٔ ایلام از اقوام گوتی و کاسیت بوده اند که قبایلی شکارچی و گله دار بوده و به صورت اشتراکی زندگی می کرده اند.این سرزمین در دورهٔ باستان جزء کشور ایلام قدیم بوده است. همسایگی ایلام با سرزمین بین النهرین )میان دو رود( و ارتباط اقتصادی، فرهنگی و نظامی با ساکنان این نواحی بر غنای فرهنگی و تمدنی آن افزوده است. بیشتر بد ا نیم در استان شمال در سیروان تاریخی شهر به صورت سراب کلان، روستای سیروان شهرستان نیمه مدفون با بقایای آثار معماری ارزشمند قرار دارد. این شهر در دوران شکوه و عظمت خود مرکز ایالت ماسبذان و از شهرهای مهم و آباد ایران عصر ساسانی بوده است، در میان آثار به جا مانده از سیروان، بنایی موسوم به قصر انوشیروان ساسانی مشاهده می شود. براساس تقسیمات به عمل آمده، پس از ورود اقوام آریایی به فلات ایران و تأسیس حکومت »ماد« )708 تا 550 ق.م(، این منطقه جزء ساتراپ نشین هشتم دولت ماد محسوب می شد. در عصر هخامنشیان )559 تا 330 ق.م(، ماسبذان )ایلام امروزی(، لرستان و خوزستان سومین ایالت از ایالات امپراتوری هخامنشی بود که آن را »اووج« یا »سوزیانا« نامیده اند. فعالیت با راهنمایی دبیر خود حدود و موقعیت جغرافیایی کشور ایلام باستان را روی نقشۀ ایران مشخص کنید. در دورهٔ حکومت سلوکیان، ایلام جزء ساتراپ نشین ماد بزرگ بود. در عصر اشکانیان این منطقه یکی از ایالت های، پارتیان به حساب می آمد. در زمان حکومت ساسانیان ایلام جزء ایالت »پهله« یا »پهلو« بوده است. در این دوره با توجه به شرایط طبیعی مناسب، جمشید، تخت شوش، یعنی ایران باستانی پایتخت چهار بین ایلام ایالات نشین شدن واقع است. داشته به سزا رونقی شهرنشینی هگمتانه، تیسفون و به دلیل موقعیت مکانی و ارتباط این سکونتگاه ها با هم، نیاز به راه سازی و پل سازی بوده که به قبل از تبع آن پل های متعددی بر روی سیمره احداث شده است. 94 بیشتر بد ا نیم شهر تاریخی سیمره در کنار دره شهر کنونی واقع شده است. این اثر بزرگ ترین محوطهٔ تاریخی در سطح استان را تشکیل می دهد که مربوط به دورهٔ ایالت مرکز آن زمان و در ــ اسلامی است ساسانی مهرگان کدک )مهرجان قذق( بود. ایلام پس از ورود اسلام سرزمین ایلام، پس از ورود اسلام به ایران و سقوط حکومت ساسانیان، مانند سایر نواحی کشور توسط اعراب مسلمان تصرف شد و تحت حاکمیت خلفای اسلام قرار گرفت. در این دوره ایلام جزء ایالت قهستان )جبال( به شمار می رفت. در دورهٔ خلافت اموی )41 تا 132 ه .ق( ایلام تحت نظر حاکم کوفه اداره می شد و در عصر خلافت عباسی )132 تا 656 ه .ق( این سرزمین همچنان جزء ایالت جبال و تحت حاکمیت اعراب مسلمان قرار داشت. بیشتر بد ا نیم قلعهٔ والی ایلام متعلق به عصر قاجاریه، یکی از بناهای فرهنگی ــ تاریخی است که در ضلع شمالی خیابان پاسداران در شهر ایلام قرار دارد، این بنا در سال 1326 قمری به دستور غلامرضاخان ابوقداره آخرین والی حکومت والیان ساخته شده است. قلعه نمای جنوبی و شکل تقریباً ذوزنقه ای دارد. چشمهٔ بی بی آب این قلعه را تأمین می کرده که به سبک گذشته حیاط محوطهٔ به چشمه آب تنبوشه از استفاده با مرکزی قلعه هدایت شده است. پیشینۀ تاریخی استان 95 بیشتر بد ا نیم مردم ساکن در ایلام مانند سایر نواحی ایران، پس از شکل گیری حکومت های ایرانی ــ اسلامی )از قرن سوم هجری قمری به بعد( همبستگی خود را با سلسله هایی نظیر: صفاریان، آل بویه، کاکویه، حسنویه و… حفظ کردند. در اواخر حکومت سلجوقیان که حکومت مرکزی تضعیف شده بود، حکومت های محلی مختلفی در ایران شکل گرفتند که به نام »اتابکان« معروف بودند. یکی از این حکومت ها، حکومت اتابکان لرستان بود که به دو شعبهٔ لر بزرگ )550 تا 827 ه .ق( و لر کوچک )580 تا 1006 ه .ق( تقسیم گردیدند. از این زمان ایلام تحت سلطهٔ فرمانروایی اتابکان لر کوچک )آل خورشید( قرار گرفت. اولین حاکم این سلسله شجاع الدین خورشید و آخرین آن شاهوردی خان بود. از عصر صفویه تا روی کار آمدن قاجاریه تمام مناطق لرستان و ایلام زیرنظر والی لرستان با مرکزیت خرم آباد اداره می شد. در زمان قاجار حکومت والیان محدود به پشتکوه )ایلام( شد. در این زمان اسماعیل خان فیلی والی وقت مرکز حکومت خود را به ده بالا )شهر ایلام( منتقل کرد، این منطقه بعدها در دورهٔ حکومت حسینقلی خان ابوقداره به نام حسین آباد معروف شد. در زمان تأسیس حکومت پهلوی )1304 تا 1357 ش(، رضاشاه که در صدد برداشتن حکومت های محلی و برپایی یک نظام سیاسی متمرکز بود، سپاهیان را برای حذف حکومت والیان ایلام فرستاد. غلامرضاخان ابوقدّاره حاکم وقت ایلام شکست خورد و به کشور عراق فرار کرد. بدین ترتیب حکومت والیان در ایلام پایان یافت. 96 مردم این سرزمین در طول تاریخ از گذشته تا امروز با شجاعت و از خود گذشتگی از تمامیت ارضی ایران در برابر هجوم ملل بیگانه دفاع کرده و در حفاظت از این مرز و بوم همگام با ملت ایران نقشی مهم و اساسی داشته اند. از عصر صفویه تا قاجاریه اختلافات مرزی ایران و عثمانی همیشه باعث درگیری و کشمکش بین دو طرف بوده است. مردم ایلام در زمان والیان پشتکوه در نواحی مرزی با قدرت در برابر تهاجم و تجاوز عثمانی ایستادگی کرده اند و خدمات شایانی در دفاع از مرزهای غربی انجام داده اند. پس از جنگ جهانی اول )1918ــ1914 م( و تجزیه شدن امپراتوری عثمانی، کشور عراق )1299 ش/1920م.( در همسایگی غربی ایران به وجود آمد. باروی کارآمدن حزب بعث عراق در سال 1347ش. اختلافات ایران و عراق بیشتر شد و مناقشاتی به وجود آمد و حفاظت از مرزها در این منطقه اهمیتی دو چندان یافت. جایگاه ایلام در دفاع از سرزمین ایران اسلامیدرس 1١ فعالیت با کمک دبیر خود برخی از عوامل مؤثر در اختلافات و منازعات مرزی باعراق را بیان نمائید. بیشتر بد ا نیم استان ایلام، در میان استان های هم مرز با کشور عراق طولانی ترین مرز را به خود اختصاص داده است. از سال 1347 ش تا 1353 ش حکومت بعث عراق تعرض مورد را استان مرزی نواحی بارها صد از بیشتر که است داده قرار تجاوز و مورد زد و خورد در مناطقی نظیر: مهران، میمک، موسیان و فکه به وقوع پیوسته است، با م. 1975 1353ش/ سال در اینکه تا انعقاد قرارداد الجزایر بین دو کشور صلح و آرامش برقرار گردید. پس از پیروزی انقلاب اسلامی رژیم بعثی عراق در سال 1359 ش ایران را مورد هجوم قرار داد که بخشی از خاک استان به اشغال بعثی ها درآمد. پیشینۀ تاریخی استان 97 پس از پیروزی انقلاب )1357 ش( تعرضات و تجاوزات عراق به مرزهای ایران اسلامی به خصوص در نواحی استان ایلام دوباره شروع شد. رژیم بعث با حمایت استکبار جهانی و با هدف دستیابی به نقش ژاندارمی منطقه و جلوگیری از اشاعه و صدور ایدئولوژی اسلام شیعی و ارزش های انقلابی، پس از لغو قرار داد الجزایر در 31شهریور 1359دست به تهاجم نظامی همه جانبه ای زد و به خاک ایران اسلامی حمله ور گردید. بیشتر بد ا نیم در عملیات این :1 کربلای عملیات 1365/4/9 تاریخ در دقیقه 22:30 ساعت و مهران شهر پس گیری باز اهداف با مهران در قلاویزان استراتژیک و مهم ارتفاعات آزادسازی این در شد. انجام روز 8 طی و مرحله 5 در آزاد را توانستند مهران عملیات رزمندگان اسلام کنند و ارتفاعات قلاویزان را پس بگیرند و تلفات و خسارات خیلی سنگینی به ارتش عراق وارد کنند. در مقابل تهاجم دشمن بعثی مردم ایلام با تبعیت از فرمایشات امام خمینی )ره( دست به بسیج همگانی زدند و با کمک علما، بسیج مردمی، سپاه پاسداران، ارتش، جهاد سازندگی و … به مقابله با تهاجم و پیشروی دشمن پرداختند و با رشادت، ایمان و پایمردی مقاومت و ایستادگی نمودند. نیروی های مردمی در اکثر جبهه ها و محورها با انجام عملیات های ایذایی و انجام جنگ های چریکی و نامنظم و نفوذ در عقبهٔ نیروهای دشمن، روند پیشرفت و اشغالگری دشمن بعثی را متوقف کردند و نگذاشتند استکبار جهانی و رژیم بعثی به اهداف شوم خود برسند. فعالیت به نظر شما چرا عشایر استان ایلام در هشت سال دفاع مقدس نقش به سزایی در شکست دشمن در نواحی مرزی داشتند؟ 98 بیشتر بد ا نیم کارنامهٔ درخشان مردم استان در دفاع همه جانبه از تمامیت ارضی کشور و مقابله با دشمن اشغالگر در هشت سال دفاع مقدس با تقدیم حدود 3000 شهید، 331 آزادهٔ سرافراز و بیش از 10/000 جانباز ایثارگر و اعزام بیش از 60/000 نفر نیرو در قالب تمامی نیروهای نظامی به جبهه و انجام بیش از 50 عملیات در سطوح مختلف در نواحی مرزی و همچنین تحمل بیش از چند صد حمله و تجاوز هوایی دشمن و زندگی در دره های کوهستانی در چادر با کمترین امکانات در طول هشت سال دفاع مقدس، مزین گردیده است. این خود سندی افتخارآمیز و گویا از حضور توأم با شعور مردم استان در دفاع از میهن عزیز ایران در ایام دفاع مقدس است. جدول 1ــ4ــ مشخصات برخی عملیات های رزمندگان اسلام در مرزهای استان یف تاریخ نام عملیاترد فرماندهیسازمان عمل کنندهرمز عملیاتمنطقه عملیاتیعملیات عملیات سپاه ــ ارتش یا اللّٰهارتفاعات میمک1359/10/19ضربت ذوالفقار1 ارتشنیروهای مردمی استان جنوب استان ایلام ــ 1361/1/2فتح المبین2 مشترکمشترکیا زهرا)س(شمال خوزستان دهلران ارتفاعات 1361/8/10محرم3 مشترکمشترکیازینب)س(حمرین سپاهارتش ــ سپاهیا اللّٰهچزابه ــ فکه1361/11/18والفجر مقدماتی4 ارتفاعات حمرین ــ 1362/1/20والفجر 51 ارتشمشترکیا اللّٰهجبل فوقی مشترکمشترک یا اللّٰهشرق مهران1362/5/7والفجر 63 میمک ــ فصیل ــ 1363/7/25عاشورا7 سپاهمشترکیا اباعبداللّٰه الحسین)ع(گرکنی سپاهسپاهیا ابوالفضل العباس)ع(مهران1365/4/9کربلای 81 برای مطالعه پیشینۀ تاریخی استان 99 جدول 2ــ4ــ مشخصات برخی از سرداران شهید استان در هشت سال دفاع مقدس محل شهادتتاریخ شهادتمسئولیت در زمان شهادتنام و نام خانوادگیردیف مهران 1359/6/20فرمانده واحد عملیات سپاه ایلامروح اله شنبه ای1 چنگوله1362/1/19فرمانده گردان پیادهعبداله فتاحی2 جاده اسلام آبادــ ایلام1362/11/14فرمانده سپاه ایوانعباس آقایی3 چنگوله1362/11/30فرمانده گردان طرح لبیکبختیار احمدی4 مهران1363/5/8فرمانده گردان بهداری لشکر 11علی خانزادی5 میمک1363/7/30فرمانده واحد بسیج تیپ 114عبدالمجید امیدی6 میمک1363/7/30فرمانده گردان آموزشیعیسی آستوی7 چنگوله1364/4/19فرمانده محور تیپ 114حمزه چناری8 کانی سخت1364/9/10فرمانده اطلاعات و عملیات لشکر11یادگار امیدی9 مهران1365/6/17فرمانده گردان تخریب لشکر 11هادی شهبازی10 پادگان شهید فرجیانزاده1365/7/7فرمانده گردان آموزشیمحمدرحیم علی اولاد11 چنگوله1365/7/21فرمانده گردان پیاده 504مجید کشکولی12 شلمچه1365/11/11فرمانده آمادگی و پشتیبانی لشکر11جاسم امامی13 کردستان1366/12/23فرمانده گردان پدافندحجت اله سلیمانی14 مهران1367/2/15فرمانده گردان تخریب لشکر 11حمیدرضا دستگیر15 مهران1367/3/7فرمانده اطلاعات و عملیات لشکر11علی بسطامی16 مهران1367/3/29فرمانده گردان 503علی غیوری زاده17 میمک1367/5/1فرمانده طرح و عملیات لشکر 11غلام ملاحی18 برای مطالعه 100 شکل 1ــ4ــ بعضی از فرماندهان شهید استان پیشینۀ تاریخی استان 101 شکل 2ــ4 فعالیت به تصاویر بالا نگاه کنید و استنباط خود را در کلاس مطرح نمایید. 102 بیشتر بد ا نیم مشاهیر استان ایلام تاریخ هر سرزمینی، شرح مجاهدات انسان های متفکر، هنرمند، پرتلاش و بلند همتی است که نقش اساسی در استحکام وحدت ملی، حفظ ارزش های اسلامی، عشق به میهن و حفظ مفاخر و میراث فرهنگی داشته اند. برخی از مشاهیر مذهبی آیت ا… حاج شیخ عبدالرحمن حیدری ایلامی: در سال 1304 ه .ش پایان تحصیلات مدتی در کسوت از به جهان گشود. پس دیده ایلام در شهر معلمی به تدریس مشغول شد. سپس برای ادامهٔ تحصیلات به عتبات عالیات به اشرف نجف در )ره( خمینی امام حضرت محضر در و کرد مهاجرت به ش. 1354 سال در رسید. بالایی علمی مقام به و پرداخت تحصیل ایلام بازگشت و نهضت روحانیون را در جهت مبارزات علیه رژیم پهلوی اسلامی انقلاب پیروزی از پس کرد. هدایت اسلامی انقلاب پیروزی و تحمیلی، با شروع جنگ وارد مجلس خبرگان شد. در سال 1358 ش. ستادهای جذب و هدایت کمک های مردمی را تشکیل داد و با بسیج عشایر به دفاع از مرزها پرداخت و در میدان نبرد حضوری مؤثر داشت، ایشان در سال 1365 ش. به دیار باقی شتافت. در شهر در سال 1314 تعمیرکاری: حجت الاسلام شیخ محمد به شهر تحصیل ادامهٔ اولیه، جهت تحصیلات از پس متولد شد. ایلام به گلپایگانی آیت ا… و خمینی)ره( امام مرحوم نزد مدتی و رفت قم رژیم علیه انقلابی روحانیون مبارزات جریان در و پرداخت تحصیل پهلوی حضوری فعال داشت. پس از پیروزی انقلاب اسلامی به ایلام بازگشت و در کنار آیت ا... حیدری و سایر روحانیون مبارز و مردم ایلام به حفاظت و حراست از دستاوردهای انقلاب پرداخت. ایشان در سال 1378 ش. به رحمت ایزدی پیوست. شکل 3ــ4 شکل 4ــ4 پیشینۀ تاریخی استان 103 از قمری متولد سال 1274 پشتکوهی علامه سیدجعفر الاعرجی علامه سیدجعفر الاعرجی پشتکوهی: حیات و می کرد زندگی لرستان و ایلام محدودهٔ در ابوقداره والیان حکومت وی دورهٔ در است. اعرجی سادات پرارزش خود را به کسب علم و تحقیق و تفحص در علوم اسلامی و علوم انساب سپری می کرد. او از دانشمندان و نسب شناسان بزرگ عصر قاجاریه است، که بیش از 60 کتاب دربارهٔ اسلام و نسب شناسی تألیف کرده است. علامه سیدجعفر در سال 1332 قمری درگذشت. برخی از مشاهیر ادبی شاکه و خان منصور: از شعرای معروف استان بوده اند که در دورهٔ زندیه در محل کنونی شهرستان ایوان زندگی می کرده اند. آنان بیشتر، اشعار اشتراکی می سروده اند؛ به گونه ای که هر یک مصراعی را گفته و دیگری تکمیل می کرده است. یا این که یکی معمایی را طرح می کرده و دیگری پاسخی منظوم بدان می داده است. خانۀ داجیوند: »خانه« از شعرای معروف استان، از ایل داجیوند در منطقهٔ هلیلان از توابع شهرستان چرداول بود. غلامرضا خان ارکوازی: در اواخر قرن دوازدهم هجری در چوار منطقهٔ »بان ویزه« به دنیا آمده، از شاعران و عارفان معروف استان بوده و اطلاعات گسترده ای در زمینه های مذهبی و تاریخی داشته است و حوزهٔ معلومات عمومی او وسیع بوده است. علاوه بر مناجات نامهٔ معروف او، چند شعر دیگر از او به جا مانده که معروف ترین آنها شعر »باوَیال« است. میرنوروز: او از آغازگران جدی شعر فارسی و محلی به گویش لری در استان بوده، و از اعقاب میرشاهوردی خان حاکم اتابکان لرستان بوده است. میرنوروز شاعری سیاح بوده و پیوسته به گشت وگذار می پرداخته است. ولی محمد امیدی: در سال 1301 ش در کارزان از توابع شهرستان سیروان به دنیا آمد. او از شاعران معروف استان بود. شاعری طبیعت گرا با تکیه بر ارزش ها و فرهنگ بومی و محلی. شهرت او بیشتر به خاطر اشعاری حماسی است که در دوران دفاع مقدس به زبان کردی سروده است. دکتر داریوش رضایی نژاد: از شهدای هسته ای جمهوری اسلامی ایران، در سال 1356ش در شهرستان آبدانان به دنیا آمد، در سال 1373 ش تحصیلات دیپلم را در رشته ریاضی به پایان رساند و در همین سال در دانشگاه دوره اول رتبه با کسب که شد تحصیل مشغول قدرت گرایش برق مهندسی رشته در اصفهان مالک اشتر صنعتی در قدرت گرایش برق مهندسی در رشته ارشد کارشناسی دوره در سال 1378 ش کرد. تمام را کارشناسی خود دانشگاه ارومیه شروع نمود و در سال 1390 ش در دوره دکتری مهندسی برق گرایش قدرت در دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی پذیرفته شد. در )موساد( اسراییل توسط سرویس جاسوسی در سن 35 سالگی تاریخ 1391/5/1 در شهید رضایی نژاد مقابل منزلش با ضرب گلوله به شهادت رسید. 104 فصل پنجم توانمندی های استان ایلام توانمندی های استان 105 106 مَاءِ وَالأَرْضِ وَلوَْ أَنَّ أَهْلَ القُْرَى آمَنوُا وَاتَّقَوا لفََتحَْناَ عَلیَْهِم برََکَاتٍ مِّنَ السَّ »اگر مردم شهرها وآبادی ها ایمان می آوردند و تقوا پیشه می کردند به یقین برکاتی از آسمان و زمین بر آنها نازل می کردیم« )سوره اعراف/ آیه 96( توجه: توانمندی های اقتصادی، زیربنای توسعه است و بدون آن جامعه با آسیب های فراوان روبه رو می شود. توانمندی های اقتصادی استاندرس 1٢ ـ 5 ــ توانمندی های اقتصادی استان شکل 1ـ توانمندی های استان ایلام طبیعیانسانی بزرگ ترین پایانه نیروی انسانیگردشگری مرزی بین المللی مهران گازنفت دشت هایجنگل و مرتعتنوع ناهمواری هامنابع معدنی حاصلخیز توانمندی های استان 107 با دقت در تصاویر بالا سه نوع فعالیت اقتصادی را مشاهده می کنید. در شکل گیری هر کدام از این فعالیت ها چه عواملی را مؤثر می دانید؟ ساختار اقتصاد استان برپایهٔ کشاورزی و دامپروری است و باید بخش صنعت، خدمات و سرمایه گذاری ها در این جهت هدایت شود. ـ 5 ــ توانمندی های استان همراه با درصد توزیغ شاغلان در سه بخش صنعت، کشاورزی و خدمات شکل 2ـ صنعت: 23/5 درصد 108 الف( کشاورزی امام صادق )ع( فرمودند: »زراعت کنید و درخت بنشانید، به خدا سوگند در میان کارهایی که مردم انجام می دهند هیچ کاری حلال تر و پاکیزه تر از کشاورزی نیست«. استان ایلام به دلیل تنوع آب و هوا و وجود جنگل و مرتع و دشت های حاصل خیز، آب های سطحی و زیرزمینی قابلیت ایجاد تنوع در تولیدات کشاورزی و دامداری و صنایع تبدیلی را دارد. بیشتر بد ا نیم زیر بخش کشاورزی زراعت باغداری دام و طیورــ پرورش کرم ابریشم جنگل ــ مرتع ماهیگیری ــ پرورش آبزیان بخش کشاورزی ـ 5 ــ بندانحرافی آب کشاورزی بدوله مهران شکل 3ـ اراضی کل هکتار هزار از مجموع 330 زراعت: کشت زیر سالانه آن هکتار هزار 230 استان، کشت قابل محصولات زراعی و باغی است که 29/5 درصد آن آبی و بقیه دیم می باشد. از این مقدار 2/5 درصد به کشت باغات از دارد. اختصاص سالانه زراعت های به درصد 97/5 و نظر نوع کشت، غلبه با غلات و محصولات جالیزی است و به محصولات جالیزی نیز محدود تولیدات زراعی صادرات است و بقیهٔ تولیدات در داخل استان به مصرف می رسد. توانمندی های استان 109 ـ 5 ــ تولیدات زراعی به تفکیک شهرستان برحسب درصد در سال 1389 شکل 4ـ آبدانان ایوان ایلام دره شهر دهلران سیروان چرداول ملکشاهی مهران نباتاتحبوبات علوفه ای گیاهان جالیزی گیاهانسبزیجات صنعتی گندمجوبرنج ذرت دانه ای درصد 0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 فعالیت با دقت به شکل ٤ــ ـــ ٥ که درصد محصولات زراعی را نشان می دهد، به سوالات داده شده پاسخ دهید. الف( بیشترین درصد محصولات زراعی داده شدۀ »گندم، جو، برنج و ذرت« در کدام یک از شهرستان های استان وجود دارد؟ ب( در شهرستان های محل زندگی شما کدام محصول زراعتی کشت می شود؟ دلایل آن را بیان کنید. بیشتر بد ا نیم 1ــ در سال 1389، استان ایلام در میزان تولید و سطح زیرکشت محصولات جالیزی »خربزه ــ هنداونه ــ خیار« در کشور رتبهٔ هشتم را به خود اختصاص داده است. 2ــ50 درصد محصولات زراعی تولیدی استان مازاد بر مصرف داخلی است و به استان های هم جوار صادر می شود. باغی بهره برداران سهم که دارد وجود استان در »زراعی« کشاورزی بهره بردار خانوار تعداد 56235 3ــ »8000« خانوار است. 110 باغداری: با توجه به شرایط طبیعی، در دامنه های نواحی کوهستانی استان، باغداری به عنوان یکی از فعالیت های اقتصادی مردم استان محسوب می شود. از کل سطوح قابل کشت استان 2/5 درصد زیر کشت باغات است و 99 درصد آن مربوط به باغات آبی است. در سال های اخیر در استان ایلام اقدام به ایجاد باغات دیم کرده اند. عمده ترین محصولات باغی به ترتیب شامل گردو، هلو، زردآلو، انگور و زیتون می باشد، میشخاص، کلم، خوران در ایوان از مناطق باغداری در استان می باشد. ـ 5 ــ محصولات باغی استان شکل5 ـ فعالیت گروهی به نظر شما توسعه باغداری چگونه می تواند به اشتغال در استان کمک کند؟ توانمندی های استان 111 بیشتر بد ا نیم تولید سالانهٔ هندوانهٔ استان 50 هزار تن است. تولید سالانهٔ خیار بیش از 100 هزار تن است که بخشی از آن به خارج از کشور صادر می شود. تحقیق کنید گیاهان خوراکی و دارویی استان 1ـــــ کنگر 2ـــــ زعفران کوهی 3ـــــ پاغازه ٤ـــــ ٥ ـــــ 6 ــــ 7 ـــــ 8 ـــــ 9 ـــــ در استان گیاهان خوراکی نسبتاً منحصر به فردی وجود دارد که از این طریق می توان به احداث صنایع تبدیلی مرتبط با این محصولات اقدام کرد. مهم ترین محصولات عمده زراعی استان -1 -2 -3 -1 -2 -3 دامپروری: استان ایلام به لحاظ برخورداری از شرایط طبیعی و داشتن مراتع گرمسیری و سرد سیری همواره به عنوان یکی از قطب های شناخته شدهٔ دامداری در کشور مطرح بوده است. در حال حاضر دو و نیم میلیون دام در استان وجود دارد. در سال های اخیر با حمایت دولت طرح های توسعهٔ دامپروری صنعتی در استان رواج یافته است. دامداری در استان به عنوان یک شغل درآمدزا و اشتغال آور در بین اکثریت مردم استان مطرح است. نخود لوبیا ماش حبوبات سبزیجات گیاهان صنعتی محصولات دیگر زراعی سیب زمینی پیاز گوجه فرنگی 112 تکمیل کنید: ـ 5 ــ تولیدات دام و طیور به تفکیک شهرستان در سال 1389 شکل 6 ـ ایلامآبدانانایواندره شهردهلرانسیروان چرداولملکشاهیمهران درصد 0 5 10 15 20 25 فعالیت صنایع جانبی وابسته به دام چرم سازی کیف سازی فرآورده های ریسندگی گوشتی ؟ ؟ ؟ ؟ توانمندی های استان 113 چرا استان ایلام از گذشته های دور تا به حال به عنوان یکی از قطب های دامداری کشور مطرح بوده است. تولید آبزیان: در استان ایلام با توجه به وجود منابع آب فراوان قابلیت های بسیار مناسبی جهت پرورش انواع آبزیان )گرم آبی و سرد آبی( وجود دارد. با توجه به جایگاه و اهمیت تولید آبزیان به عنوان یک منبع مفید مواد غذایی در تأمین پروتئین و همچنین اشتغال زایی در این بخش، سرمایه گذاری بیشتری را می طلبد. تحقیق کنید ـ 5 ــ مهم ترین مراکز تولید آبزیان استان ایلام جدول 1ـ تعداد مزرعه پرورشظرفیت تولید )تن(نوع ماهیبخششهرستانمنطقهردیف 35015سردآبیبدرهدره شهرکلم1 25010سردآبیلومارشیروان چرداولسراب کلان2 با توجه به جدول، به نظر شما چرا در دو منطقه ذکر شده ماهیان سردآبی تولید می شود؟ ـ 5 ــ تولید آبزیان در استان شکل 7ـ 114 بیشتر بد ا نیم تولیدات آبزی پروری استان تا سال 1389 حدود 4500 تن با اشتغال زایی 2000 نفر بوده است. قبل از تشکیل سازمان شیلات، سرانهٔ مصرف در استان نزدیک به 250 گرم بوده که بعد از تشکیل سازمان شیلات و با احداث مزارع پرورشی ماهی و فعالیت های تبلیغی در جهت افزایش مصرف آبزیان در حال حاضر سرانهٔ مصرف آبزیان در استان حدود 6/5 کیلوگرم است. ـ 5 ــ تصاویری از تولیدات بخش کشاورزی در استان ایلام شکل 8 ـ توانمندی های استان 115 ب( بخش صنایع و معادن صنعت: صنایع مهم و زیربنایی استان عمدتاً به بخش های کشاورزی، دامداری و معادن وابسته است. با توجه به امکانات و به دلیل سیاست های حمایتی نیافته است. ولی خوشبختانه در دهه های اخیر شرایط محیطی در استان ایلام، صنعت توسعهٔ چندانی دولت جهت سرمایه گذاری در مناطق کمتر توسعه یافته، همچنین توجه به زیرساخت ها و سرمایه گذاری های لازم، در این جهت گام های جدی برداشته شده است. ـ مجتمع پتروشیمی با 60 درصد پیشرفت، و کارخانهٔ سیمان شهرستان شیروان چرداول از طرح های صنعتی پالایشگاه گاز ایلام ـ استان است و از صنایع وابسته به کشاورزی می توان کارخانهٔ آرد ایلام، کارخانهٔ آرد دهلران، دره شهر و کشتارگاه دام منطقهٔ غرب را نام برد. علاوه بر صنایع مادر و زیربنایی، صنایع کوچک و کارگاه های وابسته به صورت مجتمع هایی با نام شهرک های صنعتی به وجود آمده اند که در استان ایلام هشت )8( شهرک صنعتی و پنج )5( ناحیهٔ صنعتی در بخش های مختلف مشغول فعالیت هستند. در استان ایلام، مواد اولیه پشم و مو می تواند زمینه توسعه بیشتر صنایع دستی، نساجی و پوشاک را فراهم آورد. ـ 5 ــ شهرک های صنعتی، تعداد صنایع و معادن و همچنین طرح های مهم در حال احداث در استان شکل9ـ 116 بیشتر بد ا نیم ـ 5 ــ وضعیت صنعت و معدن در استان آذرماه 1390 جدول 2ـ نام شهرستان ها تعداد شهرک تعداد صنعتی صنایع تعداد معادن فعال معادن مهم طرح های مهم در حال احداث اصلی ترین قابلیت توسعه آبدانان 1447 سنگ گچ سنگ آهک گوگرد و ماسه وجود ذخایر غنی کانی های غیرفلزی نفت و گازشرکت سیمان زاگرس 1ایلام صنعتی »شهرک 2ــ 2 شماره ایلام جدید منطقه گلجار در حال احداث« 3593 بیتومین سنگ گچ شن و ماسه طرح توسعه شرکت سیمان شرکت مجتمع فولاد منجل مایع روغن گل زرین شرکت خوراکی صنایع ایجاد برای مناسب زیرساخت های وجود تبدیلی مرتبط با بخش های کشاورزی معدن و نفت و نیروگاه ها ایوان بیتومین17411 سنگ گچ شرکت نورد )انواع میلگرد( شرکت فولاد زاگرس شمش فولادی وجود چاه های نفت و گاز شیرین 1دره شهر 2ــ یک ناحیه صنعتی در بخش بدره سنگ گچ665 کشتارگاه طیور دره شهر ماداکتو استیل کورد وجود نیروگاه تلمبه ای سد سیمره وجود معادن غنی غیرفلزی: نفت و گاز دهلران سنگ گچ و شن 1545 و ماسه کارخانه سیمان شرکت پتروشیمی توسعه برای گاز و نفت عظیم منابع وجود و پتروشیمی همچون جانبی و صنایع نفت صنعت پالایشگاه توسعه و ایجاد برای لازم پتانسیل های وجود از آب های عقبهٔ دو سد استفاده با صنعت شیلات بزرگ دویرج و کرخه سیروان چرداول 1 2ــ ناحیه صنعتی شباب و ناحیه صنعتی لومار و در حال احداث هلیلان 6810 شن و ماسه سنگ گچ بیتومین سیلیس آهک کلسیت ــ شیل قرارگیری در مسیر بزرگراه کربلا )ایلام ــ حمیل ــ توسعه سیمان فاز دوم کرمانشاه( وجود ذخایر مناسب نفت و گاز ناحیه صنعتی ملکشاهی 204ملکشاهی شن و ماسه گوگرد زغال سنگ نظیر، شرکت سیم و کابل زاگرس غیرفلزی کانی های و معدنی منابع وجود گوگرد، زغال سنگ احداث سدهای دائمی جهت رودخانه های وجود مختلف و تأمین آب زمین های کشاورزی مهران 1387 سنگ سنگ گچ شن و ماسه شرکت زاگرس فولاد ورق های فولادی آلیاژی پایانه مسافری وتجاری خاورمیانه وجود بزرگ ترین درمرز بین المللی به دلیل مرز مشترک با کشور عراق وجود بازارچه مرزی توانمندی های استان 117 معادن: استان ایلام در ناحیهٔ زاگرس چین خورده واقع شده است. شرایط زمین شناسی و سنگ شناسی استان ایلام به گونه ای است که عمدتاً در این منطقه رسوبات کربناته، سنگ های تبخیری مارن شیل و ماسه سنگ و … تشکیل شده است. بر اساس مطالعات محدود زمین شناسی؛ تاکنون هیچ گونه مواد معدنی فلزی مهمی در استان کشف نشده است. با اکثر مواد معدنی استان از نوع کانسارهای غیرفلزی مانند مصالح ساختمانی است. استان دارای 52 معدن فعال است و داشتن ذخیرهٔ قطعی 815 میلیون تن و استخراج سالیانهٔ 3/7 میلیون تن مواد معدنی، یکی از مناطق معدنی کشور محسوب می شود. خدمات و بازرگانی: هم مرز بودن استان ایلام با کشور عراق فصل تازه و مؤثری در روابط بازرگانی ــ تجاری، گردشگری و زیارتی به مفهوم واقعی پیدا کرده است. این از طریق به کشور عراق بازرگانی خارجی و ارتباط استان که در حال حاضر بازارچهٔ مرزی مهران در محدودهٔ توسعهٔ بازارچه و گمرک آن انجام می پذیرد، همچنین بازارچهٔ مرزی موسیان در شهرستان دهلران که هم اکنون در دست احداث است، زمینهٔ مناسبی برای تجارت در ابعاد داخلی و خارجی فراهم کرده است. بیشتر بد ا نیم ـ 5 ــ آمار جابه جایی مسافر در مرز مهران در سال های 1382تا 1387 جدول 3ـ 138213831384138513861387سال 2/71/10/451/92/42/7میلیون نفر ـ 5 ــ صادرات پایانه مرزی مهران شکل 10ـ 118 را بالایی برخوردار است؟ دلایل خود توان از اقتصادی گفته شده از سه بخش ایلام در کدام یک استان بنویسید. بخش ……………… 1ـــــ 2ـــــ فکر کنید فعالیت 1ـــــ جدول زیر را مانند نمونه تکمیل کنید. اصلی ترین قابلیت توسعهمعادن مهمتعداد صنایعنام شهرستان آبدانان ایلام ایوان دره شهر شن و ماسه66دهلران وجود ذخائر مناسب نفت وگازسیروان چرداول ملکشاهی مهران 2ـــــ با توجه به توان های اقتصادی استان در سه بخش چه طرح هایی برای ایجاد مشاغل جدید و کارآفرینی ……………… ……………… ……………… پیشنهاد می کنید؟ توانمندی های استان 119 ایلام گردی و جاذبه های گردشگری استاندرس 1٣ استان ایلام به دلیل تنوع طبیعت، سابقهٔ تاریخی و هویت فرهنگی و وجود آثار و یادمان های دفاع مقدس در آن، و به ویژه وجود پایانهٔ مرزی مهران واقع در مسیر گردشگری ــ زیارتی کشورجمهوری اسلامی ایران و عراق، از جذاب ترین مناطق دیدنی کشور برای گردشگری، جهانگردی مذهبی و راهیان نور به شمار می آید. ـ 5 شکل 11ـ 120 آیا می دانید استان ما بیشتر مقصد کدام نوع گردشگری است؟ چرا؟ در مورد اهمیت گردشگری در اقتصاد استان در کلاس به صورت گروهی بحث کنید. انواع جاذبه های گردشگری استان 1ــ جاذبۀ طبیعی مناطق استان در ییلاقی: و کوهستانی مناطق الف( ییلاقی با جنگل های انبوه و سرسبز کوهستانی شامل تفریحگاه های جنگلی رنو و ششکلان، تجریان، ششدار، منجل، دالاو، مله پنجاو و تنگ ارغوان، دره ویژ درون، تفرجگاه گلم زرد و گره چقا، تنگ رازیانه و دربند در بدره، … وجود دارد. بیشتر بد ا نیم با توجه به اینکه گردشگری از مهم ترین بخش های فعالیت اقتصادی و به عنوان منبع ایجاد اشتغال و درآمد برای مناطق دارای این قابلیت محسوب می شود و همچنین عامل تفاهم میان ملت ها و دولت ها به حساب می آید؛ از این رو، برای توسعهٔ فعالیت گردشگری و سرمایه گذاری در این بخش، برنامه ریزی و توجه جدی مسئولان محلی را می طلبد. احداث و مرزی مسافری پایانهٔ احداث زمینی، راه های برخی توسعهٔ از جمله استان در زیادی فعالیت های تاکنون اگر چه مجتمع های خدماتی رفاهی بین راهی، احداث پارک و مجموعه های تفریحی… برای جذب گردشگر و رونق گردشگری انجام گرفته است، ولی به دلیل محدودیت های زیربنایی و خدماتی زیر نتوانسته است از قابلیت های گردشگری، به خوبی استفاده کند. و کالا جابه جایی در آن اهمیت به توجه با بین المللی فرودگاه و آهن راه نبود استان، زمینی راه های برخی کارایی عدم ــ مسافر. ــ کمبود امکانات خدماتی ــ رفاهی )هتل، رستوران بین راهی( و اماکن توریستی ــ تفریحی و فضای سبز و … ــ عدم شناسایی قابلیت ها و توانمندی های گردشگری برای سرمایه گذاران ــ نبود سرکنسولگری عراق در استان ایلام به منظور توسعهٔ مناسبات اقتصادی و جهانگردی در استان فعالیت ـ 5 ــ تفرجگاه دره ارغوان شکل 12ـ توانمندی های استان 121 درهٔ ییلاقی هفتاو میشخاص و درهٔ ییلاقی کلم بدره با وجود باغات و گونه های گیاهی متنوع و چشمه ساران پر آب و فضاهای سرسبز در چهار فصل سال مورد گردش مردم استان ایلام قرار می گیرد. ب( غارها: غار خفاش و غار قلاپیکه در دهلران، غار بره زرد در بدره، گل گل ملکشاهی، غار طلسم ایوان، غار ملک و کبوترلان در زرین آباد، غار مژاره آبدانان از مکان های دیدنی استان هستند. غار شگفت انگیز زینه گان در 5 کیلومتری جنوب شرقی صالح آباد با 2 کیلومتر طول و به صورت رو باز که دارای دهلیزهای آبگیر، قندیل های متعدد و آب چکان های طبیعی و بسیار جالب است و هوای خنکی نسبت به بیرون غار دارد، در فصول مختلف سال مورد توجه گردشگران است. ـ 5 ــ غار زینه گان در صالح آباد شکل 14ـ ـ 5 ــ تفرجگاه مله پنجا و بدره شکل 13ـ 122 پ( مناظر آبی و دیدنی استان: در استان ایلام مکان های آبی زیبایی از جمله رودخانه ها، دریاچه ها و تالاب ها، چشمه های معدنی و آبشار های زیبایی برای طبیعت گردی وجود دارد. ـ 5 ــ دریاچۀ چم گردلان ـ 5 ــ رودخانۀ سیمرهشکل 15ـ شکل 16 ـ ـ 5ــ آبشار خربزان آبدانان ـ 5 ــ آبشار عما ملکشاهیشکل 17ـ شکل 18ـ توانمندی های استان 123 ـ 5 ــ چشمۀ قیردهلران شکل 19ـ آیا می توانید چند مورد از مناظر آبی استان را نام ببرید؟ هـ( پارک های تفریحی: پارک جنگلی چغاسبز ایلام، سراب آبدانان ، سراب دره شهر، منطقه تفریحی خوران ایوان با درختان و باغات سرسبز و زیبا به صورت پارک هایی با امکانات تفریحی و ورزشی ساماندهی شده اند. فعالیت ـ 5 ــ پارک سراب دره شهر شکل 20ـ 124 بیشتر بد ا نیم پارک جنگی چغاسبز: در ضلع جنوب شرقی شهر ایلام با حدود 4000 هکتار جنگل و مرتع و وجود امکانات سنتی قهوه خانه رستوران، و نمایشگاه، هتل صحرایی، سینما شهربازی، و ورزشی میادین پارک وحش، تفریحی، وجود محل های پیک نیک در میان جنگل و تپه ماهور های این پارک هر روز مورد توجه میهمانان و گردشگران استان و خارج از استان قرار دارد. برا ی مطا لعه دانش آموز عزیز اصل 50 قانون اساسی را مطالعه کن. با توجه به اهمیت طبیعت، برای حفاظت از محیط توصیه می شود در طبیعت زباله نریزیم و صید و شکار نکنیم، درختان را قطع نکنیم، آتش روشن نکنیم، لانهٔ جانوران را تخریب نکنیم، و آنچه که خداوند با حکمت آفریده است دوست بداریم و مقدس بشماریم. 2ــ جاذبه تاریخی، فرهنگی الف( آثار تاریخی: استان ایلام با قدمت تاریخی و تمدن کهن، بناهای تاریخی بسیاری را در خود جای داده است. مهم ترین این آثار عبارت اند از: 1ــ شهرهای تاریخی: آثار تمدن و شهرنشینی در دره شهر )بقایای شهرسیمره( و در سراب کلان )آثار شهر سیروان( فعالیت شما نیز در محل زندگی خود برخی از آثار شهرنشینی را شناسایی و در کلاس معرفی کنید. بیشتر بد ا نیم ناحیۀ باستانی دره شهر: دره شهر یکی از قدیمی ترین نواحی استان ایلام محسوب می شود. مجموعهٔ پشته سیکان و تپه های تاریخی تیغن، کوزه گران، سرگچله، دژ شیخ ماخو و قلعهٔ پور اشرف شیخ مکان و ده ها تپهٔ قدیمی و باستانی دیگر نیز در این ناحیه وجود دارند که بر قدمت تاریخی آن دلالت دارند. توانمندی های استان 125 شهر این دارد. قرار ایلام کیلومتری 125 به فاصلهٔ داراشهر( یا )دره شهر سیمره سیمره: باستانی شهر به جای مانده از دوران ساسانی است که آثار میادین و خیابان کشی ها و بازارهای داد و ستد در آن در محوطه ای 60 هکتاری در کنار شهر فعلی دره شهر مشهود است. بناهای این شهر با مصالح قلوه سنگ و ملاط گچ )سنگ و ساروج( ساخته شده و تعداد زیادی از طاق های قوسی شکل آن همچنان پابرجا باقی مانده است. این شهر در سال 258 هجری در اثر زمین لغزه بزرگ کبیرکوه تخریب شده است. و تلفات آن را 20000 نفر تخمین زده اند. به جای مانده از دوران آثار یک قلعه تنگ بهرام چوبین: این تنگه که آن را شکارگاه بهرام هم می گویند، ساسانی است که از سنگ و گچ ساخته شده و به ارتفاعات جنگلی کبیرکوه در عمق تنگه و مناطق صعب العبور آن ختم می شود. علاوه بر زیبایی های وصف ناپذیر طبیعی و آثار پلکان های سنگی بر دیواره های سنگی و نقاط صعب العبور داخل تنگه، وجود چهار آب انبار که در صخره های سخت تراشیده، و وجود آب آشامیدنی در داخل آنها، حاکی از توجه و اهمیت به این منطقه استراتژیک و طبیعی در طول دوران تاریخی دارد که در نوع خود بی نظیر و جالب توجه است. تنگهٔ بهرام از شاهکارهای طبیعی و تاریخی است که همواره در ایام بهار ایرانگردان و علاقه مندان به آثار تاریخی و طبیعی را به سوی خود جذب می کند. ـ 5 ــ شهر تاریخی سیمره شکل 21ـ ـ 5 ــ سنگ نوشتۀ تخت خان شکل 22ـ 126 بیشتر بد ا نیم سنگ نوشته گل گل ملکشاهی در کنار روستای گل گل در فاصلهٔ 52 کیلومتری شهر ایلام در دیوارهٔ کوهی حک شده است. این سنگ نوشته به دوران آشور بانی پال مربوط است و حدود 3 هزار سال قدمت تاریخی دارد. بر روی سنگ نوشته، نقش برجستهٔ پیکرهٔ یک سرباز آشوری با کلاه خود، ماه و ستاره در بالای سر آن در حالی که پیکانی دردست دارد، مشاهده می شود. در قسمت تحتانی این سنگ نوشته آثار چند جمله از خطوط میخی حک شده که علائم متن آن کشف و ترجمه شده است. برا ی مطا لعه ـ 5 ــ برخی آثار و جاذبه های تاریخی استان جدول 4ـ نشانی اثرنام اثرردیف ایلام ــ خ آیت اللهّ حیدری کاخ فلاحتی 1 ارتفاعات شمالی شهر ایلامقلعهٔ اسماعیل خان 2 روستای قجر چهار طاقی قجر 3 ـ 5 ــ آتشکدۀ کوشک قینفر ملکشاهی شکل 23ـ توانمندی های استان 127 تنگ قوچعلی سنگ نوشته 4 منطقهٔ کله جوب دره شهرتپهٔ باستانی کل یزید 5 روستای فرهاد آباد دره شهرچهار طاقی فرهاد آباد 6 روستای هاشم آباد دره شهرچهار طاقی هاشم آباد 7 خیابان نیروی هوایی دره شهرآتشکدهٔ چهار طاقی 8 درهٔ ییلاقی کلم بدره آثار قلاع تاریخی 9 روستای بردی زرین آبادتپه و قبور باستانی بردی 10 میمه سنگ نوشتهٔ میمه 11 میمه قلعهٔ تاریخی شیاخ 12 شهر موسیان تپه های باستانی موسیان 13 مرکز شهر آبدانانآثار تاریخی هزار در 14 روستای قدح ــ شرق آبدانان آثار شهر باستانی قدح 15 روستای سراب باغ آبدانانبقایا و آثار شهر تاریخی سراب 16 روستای پشت قلعهٔ آبدانانآثار تاریخی پشت قلعه 17 روستای هزارانی آبدانانآثار قلعهٔ هزارانی 18 چرداول ــ روستای کله شاخ آثار تاریخی تنگ قیر 19 چرداول ــ چمه قوله تپهٔ مهرگان یا مهرجان 20 چرداول ــ ارتفاعات چم بور قلعه سام و پل تاریخی کرودیت21 شیروان ــ شهرک لومار اثر تل توبره ریز معروف به للر 22 روستای زرنه ایوانآتشکدهٔ سه پا و طاق شیرین و فرهاد 23 روستای سیاه کل ایوانآتشکدهٔ سیاه کل 24 روستای جوب زر ایوانآثار و خرابه های شهر تاریخی اریوجان 25 روستای قلعه جوق ملکشاهی آثار باستانی قلعه جوق 26 کنار رود کنجانچم قلعهٔ زمستانی کنجانچم 27 روستای گلان تپه ها و قبور باستانی چغا آهوان28 128 ـ 5 ــ چهار تاقی دره شهر شکل 24ـ ـ 5 ــ پشت قلعۀ آبدانان شکل 28ـ ـ 5 ــ قلعۀ پوراشرف دره شهر شکل 25ـ ـ 5 ــ قلعۀ شاخ زرین آباد شکل 26ـ ـ 5 ــ پل گاومیشان دره شهر شکل 29ـ ـ 5 ــ قلعۀ والی ایلام شکل 27ـ توانمندی های استان 129 بیشتر بد ا نیم پل زیبای گاومیشان از جمله پل های مهم دورهٔ ساسانی است که در مسیر شاهراه باستانی جنوب به شمال و غرب بر روی رودخانهٔ سیمره پس از تلاقی با رودخانهٔ کشکان ساخته شده است. طول این پل 178 متر، پهنای آن 5/5 متر و دارای هفت دهنه می باشد. پایه ها و تکیه گاه های اصلی پل مدور و قطور و مصالح آن از سنگ های مکعبی بزرگ و تراشیده هستند. این پل فقط یک پل جاده ای نیست و با توجه به راهروهای داخلی، پلکان و … کاروانسراها از آنها به عنوان سرپناه به هنگام عبور استفاده می کرده اند. ب( جاذبه های فرهنگی و مذهبی: مساجد، امام زاده ها، بقعه ها و… از جمله اماکن مذهبی اند که در بیشتر ایام سال مردم استان ایلام به زیارت و بازدید آنها می روند. برا ی مطا لعه ـ 5 ــ برخی از اماکن مذهبی استان جدول5 ـ نشانی اثرنام اثرردیف سیروان امامزاده عباس )ع( 1 چرداول ــ روستای زنجیره علیا بقعهٔ پیر حسین 2 چرداول ــ روستای سراب کلان بقعهٔ حاجی حاضر 3 چرداول ــ سرابله امامزاده قاسم )ع(4 چرداول ــ شهرک لومار بقعهٔ سید علی ) سایه علی ( 5 بخش صالح آباد امامزاده علی صالح )ع( 6 3 کیلومتری شهر مهرانامامزاده سید حسن )ع( 7 آبدانانسید صلاح الدین محمد )ع(8 5 کیلومتری شهر آبدانان امامزاده جابر )ع( 9 بخش زرین آباد امامزاده سید ابراهیم )ع(10 بخش زرین آباد امامزاده سید ناصرالدین )ع(11 15 کیلومتری شهر دهلران امام زاده اکبر 12 روستای ماژین امامزاده معین صالح )ع( 13 روستای ارمو دره شهرامامزاده بابا سیف الدین )ع(14 روستای سراب ایوان امامزاده سید عبدالله )ع( 15 روستای حاجی حاضر ایوانامامزاده حاجی حاضر )ع( 16 مسیر جاده ایلام به آبزا چوارامامزاده حاجی بختیار 17 130 بیشتر بد ا نیم امامزاده سید محمد عابد در روستای گنبد و در 36 کیلومتری جادهٔ ملکشاهی ــ مهران واقع شده است. این امام زاده فرزند امام موسی کاظم )ع( و برادر امام رضا )ع( است و یکی از زیارتگاه های مهم استان ایلام محسوب می شود که در زبان محلی به پیرمحمد معروف است، مردم اعتقاد خاصی به ایشان دارند. ـ 5 ــ امامزاده سید ابراهیم ــ زرین آباد ـ 5 ــ امامزاده علی صالح ــ صالح آبادشکل 30ـ شکل 31ـ ـ 5 ــ امامزاده سید محمد عابد ــ ملکشاهی ـ 5 ــ امامزاده سید صلاح الدین محمد ــ آبدانانشکل 32ـ شکل 33ـ آثار و یادمان دفاع مقدس: استان ایلام زخم های زیادی از جنگ تحمیلی بر خود دارد که هر نقطه از آن شاهد دفاع جانانهٔ مردان و زنان ایلامی از خاک میهن عزیزمان است. و به عنوان یادمان دفاع مقدس، هر ساله در قالب کاروان های راهیان نور به خصوص در فصل بهار مورد توجه گردشگران است. توانمندی های استان 131 بیشتر بد ا نیم منطقهٔ شرهانی سرزمین عملیات محرم است که هم اینک به عنوان یکی از یادمان های زیبای دفاع مقدس می باشد که فاصله آن تا شهر دهلران 60 کیلومتر است. تپه های ایثار قلاویزان، کله قندی و خاکریزها و سنگرهای دفاعی در جوار شهر مهران جزء مکان های با ارزش دفاعی است که برای گردشگران جذاب است. در محل ورودی مهران ابنیه های به جای مانده از تخریب و اشغال عراق به صورت مکانی حفاظت شده و توریستی در کنار مسجد و میدان شهدا، به صورت پارک لاله قرار دارد و بر روی تپه شنی سکوهای دفاعی با سلاح های نظامی به عنوان موزهٔ دفاعی مهران نمایش داده شده است. ـ 5 ــ یادمان های دفاع مقدس شکل 34ـ 3ــ روستاهای نمونه گردشگری روستاهای هدف گردشگری استان ایلام شامل روستای کلم بدره، سراب کلان در سیروان، زنجیرهٔ علیا و تنگ قیر در چرداول، پشت قلعهٔ آبدانان، حیدر آباد میشخاص می باشند. ـ 5 ــ روستای هدف گردشگری میشخاص ـ 5 ــ روستای هدف گردشگری کلمشکل 35ـ شکل 36ـ 132 برا  ی مطا   لعه فعالیت ـ 5 ــ برخی از مناطق نمونه گردشگری استان ایلام )برای مطالعه( جدول6 ـ مکاننام منطقهردیف پاكلمنطقه نمونه گردشگری مله پنجاب1 شهرستان ملکشاهیمنطقه نمونه گردشگری سد چم گردلان2 ایلاممنطقه نمونه گردشگری هویانان3 ایلاممنطقه نمونه گردشگری ششدار4 مهرانمنطقه نمونه گردشگری صالح آباد5 مهرانمنطقه نمونه گردشگری میمک6 شمال استان2 کیلومتری سرابلهمنطقه نمونه گردشگری سرابله7 دره شهرمنطقه گردشگری سراب دره شهر8 3 کیلومتری شهر دهلرانمنطقه نمونه گردشگری دهلران9 ایوانمنطقه نمونه گردشگری خوران10 1ــــ به نظر شما علت انتخاب مناطق نمونه گردشگری استان ایلام چيست؟ 2ــــ ایجاد روستای نمونه گردشگری در توسعه اشتغال و درآمد مردم چه نقشی می تواند داشته باشد با هم تبادل نظر کنيد. 3ــــ شما می توانيد براساس فصل سال مسيرهای عمدهٔ گردشگری استان را با توجه به نقشه آخر کتاب تعيین کنيد. 4ــــ جدول زیر را کامل کنيد. جاذبه فرهنگی ومذهبیجاذبه تاریخیجاذبه طبيعیشهرستانردیف سيروان1 مهران2 ايوان 3 ايلام4 توانمندی های استان 133 ـ 5 ــ جهانگردی مذهبی، پایانۀ مرزی مهران شکل 37ـ راهکارهایی که می تواند به توسعۀ گردشگری در استان ما کمک کند، عبارت اند از: ــ توسعهٔ طبیعت گردی در استان با استفاده از مشارکت مردم محلی ــ جهت دادن سرمایه گذاری های دولتی و بخش خصوصی استان به سوی صنعت گردشگری ــ اطلاع رسانی و تبلیغات جهت شناسایی مکان های دیدنی ــ ایجاد تأسیسات گردشگری در مناطق مختلف استان ــ توجه کافی به توسعهٔ حمل و نقل و راه های ارتباطی شما نیز به صورت گروهی فکر کنید و راه کارهای دیگری را بیان کنید. 000 C237-14 001-052-C237.14 0134-144-C237.14 053-074-C237.14 075-089-C237.14 090-103-C237.14 104-133 C237-14